26-03-2015

Vũ Hùng và những trang sách không chỉ dành cho bạn đọc nhỏ tuổi


Lời giới thiệu viết cho bộ sách 
các tác phẩm viết cho thiếu nhi của Vũ Hùng 
 nxb Kim Đồng,  2014


Thiên nhiên dữ dội , thiên nhiên hùng tráng 
 Cũng như các bạn trẻ bây giờ, các cuốn tiếng Việt  mà tôi học ở tiểu học cũng có nhiều bài nói về thiên nhiên cây cỏ. Nhưng thiên nhiên trong những bài đó thường chỉ thu vào những cảnh tượng đơn sơ nhỏ hẹp. Những cánh đồng phì nhiêu, cây đa đầu làng, dòng sông bến nước --,cảnh vật  gợi ra một cảm giác êm đềm thơ mộng nhưng đơn sơ quanh quẩn.

Đọc tiếp ...

21-03-2015

Tinh thần Diên Hồng nên được hiểu ra sao?

Phòng họp chính của Quốc hội  ngày nay gọi là Phòng Diên Hồng.
 Chuyện này báo chí đã đưa từ cuối năm ngoái,(ví dụ http://vov.vn/blog/tan-trao-va-dien-hong-vao-nha-quoc-hoi-moi-360419.vov ) nhưng mãi tới hôm qua 20-3-2015, xem TV tôi mới biết .
Tiếp tục đọc lại các báo cũ, thấy chung quanh chuyện này, mọi người rất hỉ hả. Ta đang trở lại với truyền thống. Ta rất dân chủ.
 Tôi nghĩ đơn giản là HAY ĐẤY. NHƯNG KHÔNG ĐỦ NỮA.

Đọc tiếp ...

19-03-2015

Phạm Quỳnh và quá trình tiếp nhận văn hoá phương Tây ở Việt Nam đầu thế kỷ XX

Bài này lần đầu in trên tạp chí Nghiên cứu văn học, Hà Nội, số ra tháng 7-2005, dưới nhan đề Vai trò của trí thức trong quá trình tiếp nhận văn hoá phương Tây ở Việt Nam đầu thế kỷ XX.
 Bản đăng trên talawas ngày 2-8-2005 có khôi phục lại một số đoạn mà Nghiên cứu văn học tước bỏ, và ghi rõ thời điểm bài viết hoàn thành: 1992.
Sau đó có một lần nữa chị Thụy Khuê đã giúp đưa lên mạng ở địa chỉ
 vuongtrinhan.free.fr/baiviet/phamquynh.html.


Bài cũng đã được đưa vào cuốn Vương Trí Nhàn Phê  bình & tiểu luận, nxb Hội nhà văn 2009.
Nhưng đây là lần đầu nó được giới thiệu trên blog của cá nhân tác giả.

I. 

Từ Nguyễn Trường Tộ, Nguyễn Lộ Trạch qua Phan Chu Trinh và các nhà nho hoạt động cho Ðông Kinh Nghĩa Thục, trong giới trí thức  thường gọi là các sĩ phu  của nước ta cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, thấy nổi lên một loạt người có cách nhìn khác đi so với cách giải quyết thông thường các vấn đề xã hội.
 Họ cũng yêu nước; trước hoạ diệt vong, họ cũng muốn nhận lấy trách nhiệm với đất nước. 
Song, xem xét kỹ tình hình xã hội đương thời, họ cho rằng cứu nước trước tiên không phải là lập nên lực lượng vũ trang tổ chức kháng Pháp mà cần “cường dân hoá quốc”, đưa nước ta hưng thịnh theo mẫu hình xã hội phương Tây, sau đó thì công cuộc cứu nước cực kỳ quan trọng kia mới có cơ thực hiện.

Khi quan niệm như vậy, một số nhà nho ấy - những người  cho rằng  cái tư tưởng nhật tân, nhật nhật tân, hựu nhật tân mới là tinh hoa cao qúy nhất của đạo Nho -- quả đã trải qua một cuộc đột biến trong suy nghĩ.
Song, trong trường hợp này, sự nhạy cảm đã mách bảo họ khá chính xác, trí tuệ của họ tìm ra một định hướng hợp lý khiến cho lòng yêu nước có được sức sống, lại mang sắc thái khá hiện đại.
 Nói gọn lại là họ đã đúng!

Đọc tiếp ...

17-03-2015

Lễ hội thế nào thì xã hội thế ấy !

Bài báo này được viết dựa trên những dữ kiện của đời sống dăm bảy năm trước. Song tôi vẫn muốn trình ra với bạn đọc của năm 2015. Bởi  những biến động mà chúng ta quan sát thấy ở các lễ hội năm nay chẳng qua chỉ là đẩy nhanh hơn quá trình đã diễn ra từ nhiều năm trước.
Vấn đề không chỉ ở tính bạo lực đã bộc lộ quá rõ rệt.
Chúng ta đang có những lễ hội xấu xí. 
Mà lễ hội chỉ là mô hình thu nhỏ của đời sống.  

Ở  số báo Người đưa tin Unesco số ra tháng hai 1989, với tiêu đề Lễ hội nơi nơi, tôi đọc được một nhận xét tổng quát : Từ đông sang Tây, gần như ở tất cả các xã hội đã và vẫn đang còn hội hè đình đám. Tại sao? Bởi thế giới này hỗn độn đến cùng nên nhất thiết cần trật tự, -- một lễ hội được coi như có lý do tồn tại khi để lại trong con người tham gia cái dư vị có sức ám ảnh đó.
     Thế còn ở ta, ở người Việt ta hôm nay, thì sao?
   Báo Tuổi trẻ 18-2-2011 chạy trên trang nhất cái tít: Thảm hại lễ hội. Những chữ được dùng trong các phản hồi: vô văn hóa, cuồng tín, lố bịch, nhảm nhí, mê muội.

Đọc tiếp ...

12-03-2015

Văn học Việt Nam tìm kiếm bạn đọc trong nước không xong, lại tính chuyện chinh phục thế giới

Trong khi tụt xuống mức thấp nhất của chất lượng thì chúng ta lại mơ tưởng hão huyền tới những đỉnh cao vinh quang nhất  - đấy là ý nghĩ của tôi, khi nhận ra một hướng vận động của văn học hiện thời.

Đọc tiếp ...

07-03-2015

"Dân tộc Việt là cả một khối tự phát khổng lồ !"



Trong quá trình suy nghĩ của tôi về các vấn đề văn hóa xã hội, bài trả lời phỏng vấn với một phóng viên trẻ VietNam Net khoảng đầu 2008 "Dân tộc Việt ..." này là một bước ngoặt. 
Nó mở ra cho tôi một hướng làm việc.

Đọc tiếp ...

02-03-2015

Chứng rối loạn nhân cách

Những năm trước sau 1970, tôi mới học tiếng Nga và chưa tiếp xúc nhiều với văn học xô viết.
 Trong khi đó thì anh Phan Hồng Giang đã học Lomonosov từ đại học và biết rất nhiều chuyện dân nghiên cứu văn học ở Liên xô bàn tán, nó là những chuyện người ta nói với nhau  để xả hơi,  khi trong quá trình sống có những điều quan sát thấy mà không bao giờ được viết trên mặt giấy.
 Hồi đó trong giới nghiên cứu văn học Nga cũng như VN đang bị thống trị bởi quan niệm cho rằng văn học phải có nhiệm vụ xây dựng những nhân vật tích cực.

Đọc tiếp ...

25-02-2015

Di sản giữa đời thường !

 

Nghề làm tranh dân gian của làng tôi là một thứ đặc sản của văn hóa Việt Nam mà mức độ độc đáo có thể so với rối nước, các điệu chầu văn, các làn quan họ. Đấy là điều không chỉ người trong cả nước biết, mà khách du lịch nước ngoài cũng biết và dân làng tôi lại càng biết.

Đọc tiếp ...

20-02-2015

Làm sao để tác phẩm viết về chiến tranh còn được đọc lâu dài ?

Nhân đọc Xuân vọng một bài thơ Đỗ Phủ (712-770) viết trong
những năm chiến tranh - loạn An Sử đời Đường

春望
國破山河在,
城春草木深。
感時花濺淚,
恨別鳥驚心。
烽火連三月,
家書抵萬金。
白頭搔更短,
渾欲不勝簪。

Xuân vọng
Quốc phá sơn hà tại,
Thành xuân thảo mộc thâm.
Cảm thì hoa tiễn lệ,
Hận biệt điểu kinh tâm.
Phong hoả liên tam nguyệt,
Gia thư để vạn câm (kim).
Bạch đầu tao cánh đoản,
Hồn dục bất thăng trâm.

Đọc tiếp ...

18-02-2015

Truyện ngắn CHỢ TẾT của Nguyễn Minh Châu

Ngưng đọng bế tắc trì trệ -- đó là cảm tưởng bao trùm tâm trí  nhà văn Nguyễn Minh Châu khi ông nghĩ về xã hội Việt Nam sau chiến tranh và điều đó được khắc họa đậm nét qua thiên truyện viết từ 2- 1988 mà  dưới đây là văn bản tôi muốn các bạn cùng đọc lại.
Sau bài Tiếng kêu thảng thốt cuối cùng của Nguyễn Minh Châu, khi làm công việc xoát sét lại bản đánh máy Chợ tết , tôi nhận ra tác phẩm có một sức khái quát khá lớn.
 Không chỉ cái hồn cốt bao trùm khung cảnh sự vật mà như từng nhân vật trong truyện cũng quy tụ về chủ đề  chính.

Đọc tiếp ...

15-02-2015

Một cách "hiểu ngầm" về tết và xuân chỉ riêng con người thời nay mới biết


Bài đã đưa trên FB của tôi 14-2-2015

Có lần tôi đã định soạn một cuốn TỪ ĐIỂN VĂN HÓA RỞM, nhưng rồi lại không đủ sức đi tiếp. Sau đây là mấy đoạn viết nháp có liên quan đến ngày Tết

TẾT
Những ngày vui đầu năm khiến nhiều người nghĩ tới vừa mừng vừa sợ. Một dịp để người ta tự cho phép có thể sống buông thả, do đó cũng là lý do để khôi phục nhiều hủ tục như chè chén lu bù, rượu chè cờ bạc dông dài. Ca dao cổ : Tháng giêng là tháng ăn chơi -- Tháng hai cờ bạc tháng ba hội hè ...
Một bằng chứng về tình trạng trung cổ của xã hội mà chưa biết bao giờ ta mới vượt qua được
(chữ trung cổ là do tôi mượn của Xuân Diệu.
Xin xem bài viết Đúc tết lại trên blog của tôi

Đọc tiếp ...

Tiếng kêu thảng thốt cuối cùng của Nguyễn Minh Châu

Không có mặt trong cả Bến quê lẫn Người đàn bà trên chuyến tàu tốc hành, truyện ngắn Chợ tết lẻ loi đi giữa một số báo đến mức nhiều người không biết có nó.
Ai ngờ thiên truyện ngắn ngủi lại chứa đựng nỗi niềm tâm sự sâu sắc nhất Nguyễn Minh Châu muốn gửi tới bạn đọc.
Qua một phiên chợ Tết vùng quê xứ Nghệ, nhà văn đã phác họa ra cả tình trạng của xã hội Việt Nam sau chiến tranh: ngưng đọng và luẩn quẩn, cổ lỗ và bất lực, chán chường ngán ngẩm khi nghĩ về quá khứ song lại mơ hồ không biết rồi tương lai mình sẽ đi tới đâu.
Ấn tượng cuối cùng để lại trong đầu óc người đọc chính là câu hỏi thảng thốt khi ông hướng về lớp trẻ:
--“Kim, Kim, Kim, đời cháu mai ngày sẽ ra sao, nếu gắn chặt với những làng xóm quê nhà yêu dấu?”.
Tác phẩm in ra từ đầu xuân 1988.
Từ đó tới nay, tưởng là có nhiều thay đổi song xã hội Việt nam thật ra vẫn chưa tìm ra lối thoát.
 Tôi nghĩ rằng nhiều người đọc cũng như tôi sau khi đọc lại thiên truyện sẽ thấy mình có chung số phận với cô gái tên Kim ấy.
 Nghĩa là hôm nay đây câu hỏi nêu ra cho Kim cũng vẫn là  đang đặt ra với chính chúng ta.

Đọc tiếp ...

13-02-2015

Thạch Lam & những cái tết thanh đạm

 Một bài viết của Thạch Lam
 trên Ngày Nay số xuân 1940        
                                       

Nghệ thuật ăn Tết
Hưởng, đấy là khôn ngoan;khiến hưởng, đấy là đức hạnh
(Cách ngôn Ảrập)
Ngày Tết, đối với nhiều người, chỉ có thú vị khi nào nghĩ lại - Người ta thường hay cùng nhau nhắc tới những Tết năm ngoái, năm xưa với một vẻ mến tiếc âu yếm, lẫn với đôi chút ngậm ngùi. Nhất những Tết ngày còn nhỏ… Lúc ấy, cùng với những nỗi vui ngày Tết đã qua, còn vướng niềm thương tiếc tuổi niên hoa, cái tuổi mà người ta nhận là vô tư lự”, ngây thơ và sung sướng.
Nhưng nỗi nhớ tiếc ấy chẳng ích lợi gì, mà lại ngăn chúng ta không toàn hưởng được thời khắc hiện giờ. Đậm đà, mạnh mẽ hơn bao nhiêu là sự hưởng thụ ngay hiện tại, thêm vào cái thú hưởng những giờ vui, cái thú vô song của sự mình biết mình đương hưởng.

Đọc tiếp ...

05-02-2015

Cái vội của người mình

 Năm 1982, Larry Dossey, một bác sĩ người Mỹ đã đặt ra thuật ngữ “căn bệnh thời gian” để mô tả một tín điều đang ám ảnh nhiều người. Những người này thường tự nhủ: “Thời gian đang trôi đi, không còn đủ thời gian, và bạn phải nhanh hơn, nhanh hơn nữa mới bắt kịp nó”.

Đọc tiếp ...

04-02-2015

Thế giới hôm qua

Khi thử áp dụng cái nhìn xã hội học vào việc nghiên cứu thơ Nguyễn Bính, người ta sẽ bắt gặp một huyền thoại và về nông thôn Việt Nam và cả những lý do dẫn đến sự ra đời của huyền thoại ấy
       
Vào thời điểm Nguyễn Bính lớn lên và bắt đầu làm thơ - tức là những năm 30 của thế kỷ  XX – quá trình Âu hóa của xã hội Việt Nam đã qua được một chặng đường khá dài.

Đọc tiếp ...

Hai cuốn tiểu thuyết Nguyễn Bính viết thời tiền chiến

 Nhiều nhà thơ nổi tiếng  thời kỳ 1940-1945 đồng thời có viết văn xuôi. Thâm Tâm đã viết Thuốc mê. Trần Huyền Trân đứng tên sau các tiểu thuyết Sau ánh sáng, Bóng người trên gác kinh. Anh Thơ có Răng đen.
Về phần mình, Nguyễn Bính từng cho in nhiều kỳ trên báo rồi in thành sách hai cuốn là Ngậm miệngHai người điên giữa kinh thành. Ngoài ra theo một số bạn bè tác giả kể lại ông còn có cuốn Không nhan sắc; nhưng tôi chưa biết, nên ở đây chỉ nói tới hai cuốn trên.

Đọc tiếp ...

03-02-2015

Từ những xúc động trước vẻ đẹp hồn nhiên đến nỗi buồn bẽ bàng chua chát --xuân và tết trong thơ Nguyễn Bính



Mỗi lần tết đến, những người yêu thơ dễ nhớ tới Nguyễn Bính ( 1918–1966). Con người từng viết nên nhiều bài thơ về xuân và tết ấy qua đời vào một dịp người xưa rất kỵ – những ngày tất niên theo âm lịch.
Mang tâm tình của một con người từ nông thôn lên thành phố, cả đời thơ thời tiền chiến của ông, mặc dù thường được miêu tả là một cuộc lỡ bước sang ngang, buồn nhiều hơn vui, vui giả mà buồn thật… song nhìn kỹ lại là phần còn lại rõ rệt nhất. Chứ nếu tính riêng quãng đời sau 1945 thì người ta lại thấy thật ra ông là một điển hình về sự không hợp thời. Và lần này thì ông gần như mất là chính, mất cả thơ và mất cả cuộc sống. Nên các dẫn chứng thơ ông tôi cũng chỉ lấy từ sáng tác thời tiền chiến.

Đọc tiếp ...

31-01-2015

Tô Hoài, cuộc phiêu lưu dài dài và một định hướng chắc chắn

đã đưa lên mạng ngày 05-10-2014, có bổ sung và sửa chữa


Lời dẫn – Một ví dụ về sức đề kháng của các nhà văn miền Bắc
 Trong bài  Nhân một cuộc hội thảo về văn học miền Nam 1954-75 viết ngày 19-12 -2014, khi nói về văn học Hà Nội sau 1945, tôi có viết:
 “Tôi không nói tất cả, tôi chỉ nói rằng vượt lên trên một số đông tầm thường và xu thời, vẫn có những cây bút miền Bắc tin ở sứ mệnh cầm bút của mình.
Ở những người này có rất nhiều mâu thuẫn, cũng có lúc họ đã chùn tay, đã đầu hàng, nhưng rồi tiếp sau đó, bên cạnh đó, lại vẫn giữ được cái phần lương tâm lương tri của một người viết văn chân chính.
Nỗ lực đó của họ còn được ghi lại trong các trang sách
”.

Đọc tiếp ...

29-01-2015

L. Aragon và những đau xót của một nhà thơ khi thay đổi niềm tin chính trị

Nói tới Eluard, thì ngay lập tức người ta phải nghĩ tới L.Aragon (1897-1982).
Trên trang blog ngày 1-1-2015, tôi đã nhắc tới nhà thơ một phần, nay sẽ nói tiếp về ông.
Trước hết xin giới thiệu một bài thơ của Aragon  thường trở lại trong đầu óc tôi, mỗi khi nghĩ về sự vận động tư tưởng của bản thân và  một số bạn bè văn nghệ trong những năm này.
Tiếp đó là một số  suy nghĩ có liên quan tới bài thơ.
Sau cùng là một bài viết ngắn về Aragon tôi đã viết từ 1997 .

Đọc tiếp ...

22-01-2015

Xã hội Đàng Ngoài thế kỷ XVII-XVIII , dưới con mắt một giáo sĩ phương Tây

 Ghi chép từ cuốn                
Lịch sử tự nhiên dân sự và chính trị xứ Đàng Ngoài
                                      Jerome  Richard  -- Paris 1778

Lời dẫn
    Trong cuốn Tư liệu văn hiến Thăng Long Hà Nội – Tuyển tập tư liệu phương Tây  NXB Hà Nội 2010, nhà sử học Nguyễn Thừa Hỷ cho biết trong việc cung cấp cho người đọc hiện đại những nét phác họa về Thăng Long Kẻ Chợ thời Nam Băc phân tranh, thì  Lịch sử tự nhiên dân sự và chính trị xứ Đàng Ngoài của giáo sĩ Jerome Richard thuộc loại tài liệu đáng chú ý nhất.

Đọc tiếp ...