22-07-2014

"Thành thì đen kịt đốc thì lang .. " hay là sự chuyển đổi phương thức tự sự trong thơ Tú Xương

NGUYÊN ĐÂY LÀ MỘT CÂU THƠ TRONG BÀI PHỐ HÀNG SONG

Ở PHỐ HÀNG SONG THẬT LẮM QUAN,
THÀNH THÌ ĐEN KỊT, ĐỐC THÌ LANG
CHỒNG CHUNG VỢ CHẠ, KÌA CÔ BỐ ĐẬU LẠY QUAN XIN, NỌ CHÚ HÀN

 Thành  là tên gọi viên phòng thành,  chức quan chỉ huy quân sự một tỉnh, cũng như đốc học là người phụ trách giáo dục cuả tỉnh. Cả hai nằm trong hàng loạt gương mặt những con người đương thời mà Tú Xương  từng phác họa.  

Đọc tiếp ...

17-07-2014

Thích ứng đồng nghĩa với hư hỏng thoái hóa biến chất


Người ta chỉ hay nói  khủng hoảng kinh tế  giá cả leo thang ảnh hưởng tới sinh hoạt hàng ngày của người dân.
Nhưng không khó gì để nhận ra rằng sự nghèo đi cũng đồng thờì làm cho con người hèn đi, cuộc thích ứng mà người ta phải chịu đựng đã là nguồn gốc của mọi hư hỏng thoái hóa mà con người hiện đại bộc lộ.

Đọc tiếp ...

16-07-2014

Tô Hoài và những nghiêm chỉnh của kiếp phù du

                                                                                   I

     Mấy năm từ 1992 đến 1996, do công việc ở một đề tài khoa học, gần như hàng tuần tôi đều có dịp phải gặp và làm việc với nhà văn Tô Hoài. Ấn tượng còn lại ở tôi,  đây là một người có cách sống cách làm việc phù hợp với nghề, do đó, đời cầm bút thật bền mà cũng thật hiệu quả. Sau hơn 50 năm lao động chữ nghĩa, con người đó vẫn làm việc đều đặn tưởng như có viết vài chục năm nữa cũng không hết việc.

Đọc tiếp ...

15-07-2014

Ba bài viết ngắn về Tô Hoài

                                     
   
 Ở các nhà trường hồi tôi đi học người ta thường đưa ra một luật lệ của sự sáng tác: hãy xây dựng điển hình. Về một giai cấp, một tầng lớp, một con người hãy cố tìm ra  một hình ảnh duy nhất. Như tạo ra một bức ảnh thờ vậy.

Đọc tiếp ...

04-07-2014

Con người khám phá và con người thích ứng trong "Nỗi buồn chiến tranh" của Bảo Ninh

Một người bạn trẻ vừa mang đến cho tôi cuốn Viết – cô đơn & sức mạnh của Nguyễn Thị Từ Huy. Trong sách ngoài mấy bài về văn học nước ngoài nói những chuyện của  M. Duras, A. Robbe - Grilett, R. Barthes… , tôi nhận ra có hai bài liên quan tới văn học trong nước, một về Chí Phèo của Nam Cao, và một về Nỗi buồn chiến tranh của Bảo Ninh.

Lâu nay tôi vẫn ngán các nhà nghiên cứu đi học nước ngoài về mà không  bao giờ viết được một bài cho ra hồn về một tác giả tác phẩm trong nước – viết cho anh em trong nghề chịu, chứ không phải viết với tâm thế của người từng đi học và nay thì đi dạy về lý luận.

Đọc tiếp ...

26-06-2014

Khi một nền giáo dục không còn khả năng tự cải hóa tự thay đổi



Giá trị khoa học cao nhất thời nay là biết chăm chỉ phục vụ thời sự
Việc một số nhà giáo dạy văn kì cựu tỏ ý hoan nghênh đề thi tốt nghiệp THPT năm nay bàn về biển đảo không làm cho những người như tôi ngạc nhiên.
Chẳng qua các nhà giáo ấy chỉ muốn khẳng định con đường mà họ đã theo từ trước đến nay.
Con đường nào? Đó là thông qua văn học — chủ yếu là văn học hiện thời -, thuyết minh rao giảng cho các hoạt động đang thu hút sự chú ý của xã hội và coi đó gần như là công việc chính của người giảng dạy một bộ môn nhân văn như văn học.

Đọc tiếp ...

16-06-2014

Một di sản chiến tranh: tình trạng kém cỏi của việc học ngoại ngữ và những bế tắc trong hội nhập và phát triển hôm nay


Khi không có ý thức và thói quen
                                      làm bạn với  các nước khác
                                                 người ta làm sao có thể hội nhập  
                                                                                                    

    Từ chiến tranh trở về, những người viết văn thuộc lớp chống Mỹ chúng tôi lòng đầy háo hức.Trong số những việc liên quan tới việc lập nghiệp, có việc học ngoại ngữ. Ồ, cái đó cần lắm chứ, phải lo học, phải đi quốc tế, phải trở thành những trí thức thật đàng hoàng – nhiều người gặp nhau ở ý nghĩ ấy. 
Nhưng chẳng bao lâu, không ai bảo ai mà đều ngấm ngầm nhận ra một sự thực: Học  khó quá. Tắc. Hình như kiến thức nó cố trốn chạy khỏi mình.
 Như trong chuyện ngoại ngữ, dù có kiên trì đến mấy, học cũng không vào. Nhà văn nọ, có lần, sau khi tuyên bố hùng hồn là mình học tiến bộ lắm, xoè ra cho mọi người thấy một quyển sách tiếng Anh mới mua được ở một hiệu sách cũ. Bạn bè chung quanh nhìn kỹ, thì ra đó là một cuốn sách tiếng Pháp.

Đọc tiếp ...

31-05-2014

Nguyễn Khải 1974

Ngoài một số mẩu chuyện liên quan đến một vài tác phẩm bỏ dở, những cuốn sách đang đọc, chuyến đi Tiệp ngắn ngủi..., những cuộc trò chuyện của tôi và Nguyễn Khải trong năm 1974 tập trung vào đợt tác giả viết một số tạp văn cho mục Nếp sống nếp nghĩ của báo Nhân dân:
--những suy nghĩ tính toán của ông khi viết từng bài nhỏ cũng như cả chùm bài trong mấy tháng ròng;

Đọc tiếp ...

25-05-2014

Nguyễn Khải và chân dung các nhà văn trẻ những năm chống Mỹ, trường hợp "Chúng tôi chăm sóc những tài năng "

 Truyện ngắn sau đây nằm trong chùm bài  Nguyễn Khải  viết trên báo Nhân dân in ở Hà Nội 1974.
 Các bài khác như Tính dối trá, Chân dung một người ủng hộ lực lượng trẻ, Lối sống ở khoảng giữa... chỉ là những đoạn văn ngắn, kiểu bài mà người ta gọi là tạp văn - phiếm luận - tạp luận - tạp ghi.
  Riêng Chúng tôi chăm sóc những tài năng  giống như một truyện ngắn.
Lâu nay Nguyễn Khải vẫn có lối viết truyện bằng cách bám ngay vào một nhân vật có thực nào đó, lấy việc tả cho ra con người ấy làm mục tiêu, đến khi đưa vào truyện tên tuổi chỉ đổi đi một chút mà nguyên mẫu thì ai cũng nhận ra ngay. 
Truyện sau đây vẫn giữ lệ đó.
 Nhân vật đội cái tên N. sau đây đương thời ai cũng biết là Phạm Tiến Duật.

Đọc tiếp ...

21-05-2014

M. Bakhtin – Một số vấn đề cần lưu ý khi nghiên cứu văn học quá khứ

 Lời dẫn 
Bài viết sau đây của M. M. Bakhtin  (1895-1975) vốn in trên tạp chí Novyi mir (Thế giới mới) của Hội nhà văn Liên xô số ra 11-1970. So với các công trình đồ sộ khác của Bakhtin thì nó có vẻ không mấy quan trọng, chẳng qua … chỉ là một bài báo nhỏ.
Tôi đồ rằng thế này.
Năm đó tên tuổi của Bakhtin bắt đầu được khôi phục, và làm choáng ngợp cả giới nghiên cứu lẫn sáng tác.Novyi Mir muốn chứng tỏ mình là một tạp chí đổi mới nên gợi ý tác giả viết riêng cho mình một bài, và Bakhtin đã đáp ứng lại thịnh tình đó bằng bài viết ngắn này. (Cũng như ở ta, tới năm 1980, nhà nghiên cứu Hoàng Trinh phụ trách Tạp chí văn học, nghe nói tôi có biết ít nhiều về Bakhtin đã nhờ tôi chọn dịch một cái gì đó của tác giả và tôi đã gửi tới bản dịch.)

Đọc tiếp ...

16-05-2014

Thạch Lam và mối đồng cảm với người nước ngoài sống trên đất Việt: trường hợp truyện ngắn "Người đầm"


Vốn là bài Trong thân phận của kẻ khác có thân phận của chính ta, 
từng đưa lên blog này ngày 14-8- 2012. Cuối bài có phần viết thêm gần 1500 chữ


Trong việc sửa chữa lại một truyện ngắn trước khi in vào sách, Thạch Lam cho ta thấy  tinh thần nhân văn của thời đại đã thấm vào ông tự nhiên và sâu sắc như thế nào. 
Bằng những lời lẽ ôn tồn và dung dị, ông đã đề xuất  một cách nhìn  nhân hậu và hợp lý  đối với  những người từng đóng vai trò chủ đạo chèo lái xã hội VN nửa đầu thế kỷ XX: người Pháp.

Người đầm là một truyện ngắn của Thạch Lam, vốn in lần đầu trên báo Ngày nay (1937), sau in lại ở tập Nắng trong vườn (1938).

Đọc tiếp ...