Dưới đây chúng tôi sao lại theo Fb Thả Mình Vào Văn Học ·
srpoeSdton933i68u3ờu7c31ma02418ml5g8g21ti3tc07hh 2mam3ufl9it ·
Nguồn khác
http://khoavanhoc-ngonngu.edu.vn/nghien-cuu/ly-luan-va-phe-binh-van-hoc/7993-m%C4%A9-c%E1%BA%A3m-v%E1%BB%81-c%C3%A1i-gi%C3%A0-trong-v%C4%83n-ch%C6%B0%C6%A1ng.html
--------------
1/
. Quá trình lão hóa nằm trong quy luật tồn sinh
của con người. Tuổi già theo hiện tượng sinh học là điều tất yếu. Tuy vậy, quy
chiếu hành trình của một kiếp người theo mô hình sinh - tử thì con người chỉ là
một thực thể, một bản sao nghèo nàn của một động vật cao cấp. Lão hóa là quá
trình chuyển đổi sinh lí dẫn đến những khủng hoảng tâm lí, có lúc hủy hoại, gặm
nhấm từng khoảnh khắc sống còn lại của con người. “Với loài người, tuổi già
xuất hiện như một nỗi bất hạnh” (Simone de Beauvoir).
Trong tiểu luận Tuổi già, ngay trong phần Dẫn luận,
Beauvoir kể lại câu chuyện về thái tử Siddharta: Trong lần dạo chơi đầu tiên,
thái tử gặp một người tàn tật, tóc bạc, răng rụng, da nhăn nheo, cúi gập người
trên một cây gậy, miệng lập cập, hai tay run rẩy. Chàng lấy làm ngạc nhiên và
người xà ích giải thích đó là một ông già. Thái tử liền thốt: “Những kẻ hèn yếu
và dốt nát, chuếnh choáng vì niềm kiêu hãnh của tuổi trẻ, không thấy được tuổi
già. Khốn khổ biết chừng nào! Hãy trở nhanh về nhà thôi. Các trò chơi và niềm
vui mà làm gì, vì ta là nơi ẩn náu của tuổi già mai sau.”
Từ đó, nhà nữ quyền Pháp giải thích nguyên nhân
khiến bà viết Tuổi già: “Cả một truyền thống dồn cho từ ngữ này (tuổi già -
L.T.H) một cái nghĩa xấu; nó vang lên như một lời thoá mạ. Chính vì lí do ấy mà
tôi viết cuốn sách này - để phá tan sự đồng tình im lặng.”(1) Quan niệm về cái
già biểu hiện độ chênh giữa hai nền văn hóa Đông - Tây. Trong khi các nền văn
hóa phương Đông quan niệm “kính lão đắc thọ” thì ở phương Tây, tuổi trẻ được đề
cao, người già bị “ruồng bỏ”, đôi lúc co cụm, tách khỏi cộng đồng.
Tuổi già đồng nghĩa với sự ngừng trệ, rã rời thân
xác, xơ cứng tâm hồn kèm theo mặc cảm bị bỏ rơi. Erik Erikson, nhà phân tâm học
người Đức, nói: “Quá niên/ lão niên là nấc cuối cùng của đời người, cái nấc mà
con người cảm thấy toàn vẹn và thất vọng, và thoả thuận với cái chết.” Từ cái
nhìn văn hóa, Erik Erikson cho rằng: “Việc thiếu một tư tưởng văn hóa hợp lí về
tuổi già khiến nền văn minh phương Tây không thực sự có khái niệm về một cuộc
sống trọn vẹn.”(2)
Beauvoir khẳng định: “Chỉ có thể hiểu tuổi già
trong tính toàn vẹn của nó; nó không phải chỉ là một sự kiện sinh học, mà còn
là một sự kiện văn hóa.” Nhà nữ quyền Pháp kêu gọi: “Đối đãi công bằng với
người già là cách ứng xử có trước có sau mà nếu khác đi là làm lung lay gốc rễ
của xã hội hiện đại.”(3)
-
2/
. Những vấn đề tâm lí xã hội nói trên vẫn còn là khoảng trống của văn chương. Để phá tan sự đồng tình im lặng đó, một số tiểu thuyết viết về tuổi già, không phải như một sự “thóa mạ”, mà cái già được nhìn nhận như một phạm trù cái đẹp. Trên hành trình vận động, tiểu thuyết ngày càng “phơi mở cho người ta thấy những phương diện mới mẻ của thực tại mà từ trước đến nay chưa từng được biết đến” (Kundera).
Mĩ cảm về cái già đã san lấp độ chênh giữa hai nền
văn hóa Đông - Tây. Kawabata là nhà văn phương Đông sớm có cái nhìn thẩm mĩ về
cái già. Trong nhiều tác phẩm của ông, cuộc sống, tâm tư, cảm xúc của người già
được đặt ở vị trí trung tâm (Tiếng rền của núi, Người đẹp say ngủ…). Kawabata
thường luận bàn về tuổi già, về những trạng huống khủng hoảng hiện sinh, sự va
chạm, đối lập già trẻ và sự lựa chọn của người già để khẳng định hiện tồn.
Trong Tiếng rền của núi, qua câu chuyện một ông bố
chồng già “cảm”, “yêu” cô con dâu hồn nhiên tươi trẻ, nhà văn quan niệm: “Chúng
tôi không muốn đạt đến cái tình trạng đáng ghét của tuổi già, khi mà người ta
chỉ còn đếm từng ngày và bị thế giới và mọi người quên lãng. (...) Con người
cần phải ra đi, trong lúc còn được yêu mến.” Tiếng rền của núi kể về quá trình
lão suy qua tâm trạng của ông Ogata Shingo “cảm thấy cuộc sống đang từ từ rời
bỏ ông”.
Nỗi kinh hoàng do tiếng rền của núi ngày càng xâm
chiếm lòng ông. Những giấc mơ về bệnh tật, tuổi già, tình dục thường xuyên ám
ảnh. Về việc ân ái với thân thể phụ nữ không có tay chân, chỉ có thân hình. Về
người bạn già suốt ngày nhổ tóc bạc để giết thì giờ, rồi cuối cùng không thể
rời cái gương ra nữa (“Lão muốn nhổ kì hết tóc bạc, nhưng nhổ sợi này thì sợi
khác lại mọc ra... Cứ thế suốt ngày lão đứng trước gương… Sau đó, người ta đã đưa
Kitamoto vào nhà thương điên và ở đó lão đã nhổ nốt những sợi tóc bạc cuối cùng
của mình”; “Lão chẳng muốn già và cố gắng làm cho tuổi thanh xuân trở lại. Cũng
không ai biết khi bắt đầu nhổ tóc thì Kitamoto đã điên rồi, hay vì quá ham mê
việc giữ cho đầu không có tóc bạc mà lão hóa điên?”)
Trong Người đẹp say ngủ, ngắm nhìn những trinh nữ
ngủ mê, ông già Eguchi ngẫm nghiệm về cái bất khả thể của tuổi già trong khung
khổ hữu hạn của đời người: “Người già đứng trước cái chết. Người trẻ đứng trước
tình yêu. Chết thì một lần. Yêu thì không biết bao nhiều bận.” Từ cái nhìn văn
hóa phương Đông, Người đẹp say ngủ có lúc bị xem là “một kiệt tác của văn học
suy đồi”. Một ông già say đắm ngắm nhìn những trinh nữ khỏa thân mê ngủ. Những
pho tượng mĩ nữ vô hồn đã kích hoạt “chất trẻ” trong một thân thể già nua, đồng
thời gợi tràn dòng cảm xúc suy tư triết lí về đời người. Không gian kín mít.
Ánh sáng đỏ thẫm. Không lời thoại. Chỉ có người đẹp ngủ say. Chỉ có ngôn ngữ
thân thể và độc thoại nội tâm. Tiếng sóng. Tiếng gió. Mùi biển mặn. Hương trinh
nữ. Tuổi thơ dội về. Thời trai trẻ dội về.
Nỗi buồn rầu chán ngắt đã xâm chiếm cõi lòng ông
Eguchi, 67 tuổi - người đã đến chốn này “để tìm cho ra, tìm đến mức điểm tận
cùng của nỗi ghê sợ tuổi già”, đồng thời “nhận được ân huệ của tuổi trẻ”. Đó là
nơi những “ông già không còn đủ sức làm đàn ông với đàn bà”, nơi những người
đàn ông bị lão suy tìm thấy “những niềm vui và những nỗi đau mãnh liệt”. Thỏa
mãn thị dục trong mặc cảm tuổi già, ông Eguchi cảm nhận đầy cay đắng nỗi cô chiếc
tuyệt vọng của thế hệ mình - những cụ già mất năng lực đàn ông.
Trước trần truồng trinh nữ, ông già vừa ham muốn
vừa luôn bị giày vò vì đã “buông thả vào cái thứ trò chơi khỉ gió, già nua và
xấu xí này”. Trong ông là nỗi cảm thương lẫn ân hận. Không hề gợi dục, bên cạnh
những người đẹp ngủ mê, ông cảm nhận rõ rệt cái trinh bạch của hoa trà, những
đóa mẫu đơn, đỗ quyên trắng, những chùm hoa đậu tía... Giấc mơ, ác mộng, vô
thức hữu thức lẫn lộn trong dòng suy ngẫm của ông già về cõi nhân sinh, về sống
chết.
Nhiều tác phẩm của Marquez cũng viết về cái già như
một phạm trù của cái đẹp. Không đặt ra sự đối sánh giữa Người đẹp say ngủ và
Hồi ức về những cô gái điếm buồn của tôi (viết về mối tình giữa ông già 90
tuổi, đúng ngày sinh nhật “muốn tự thưởng một đêm tình cuồng điên với một thiếu
nữ còn trinh nguyên” và đã gặp cô gái 14 tuổi ngủ say) nhưng điểm gặp gỡ giữa
hai nhà văn lớn ở hai vùng văn hóa khác nhau là mĩ cảm về tuổi già, là những
suy ngẫm về cõi nhân sinh từ cái nhìn của một mốc tuổi “mà phần lớn những người
khác đã chết rồi”.
Nhà văn Mĩ Latinh luận về tuổi già với cái nhìn tâm
lí: “Tuổi tác không phải là số năm mà người ta có mà chính là cái mà người ta
cảm thấy ở trong cơ thể mình.” Ông già 90 tuổi cảm giác trẻ lại đúng thời điểm
“bắt đầu cảm thấy sức nặng của chín mươi năm đè lên mình, và bắt đầu đếm từng
phút một số phút giây ban đêm còn lại để đến với cái chết”.
Viết về cơn khủng hoảng hiện sinh của người già
gắng gượng tìm lại tuổi trẻ, với Marquez, cuốn tiểu thuyết “không phải là lời
than vãn về những năm tháng đã đi qua, mà là điều ngược lại: sự tôn vinh tuổi
già”. Cũng vậy, tôn vinh tuổi già, Tình yêu thời thổ tả được xem “là một trong
những cuốn tiểu thuyết hay nhất về tình yêu mà con người có thể viết ra”.
Hai người yêu nhau từ thời trẻ tuổi, vượt qua bao
sóng gió cuộc đời, để gặp lại nhau, muộn màng khi cả hai đã ngoài 70. Dẫu họ
cảm nhận rõ ràng dấu hiệu của cái già (khi “Ông dùng năm đầu ngón tay khẽ vuốt
cái cổ nhăn nheo, bộ ngực nhăn nhúm, bộ mông nhô những đầu xương và các bắp vế
của con hươu già”, hoặc lúc “Ông xòe những ngón tay cóng lạnh trong bóng tối,
lần tìm một bàn tay khác trong bóng tối… Trong chính khoảnh khắc ấy, cả hai đều
khá minh mẫn để nhận ra những bàn tay già nua xương xẩu”) nhưng mặc cảm và nỗi
buồn tuổi tác vẫn không ngăn cản được tình yêu.
Họ lại tiếp tục vượt qua những định kiến luôn đeo
bám, để trốn trong cõi tình yêu không hề biết đến sự già. Cái nhìn thời gian
của Marquez đầy ám ảnh. Những đằng đẵng thủy chung. Những phi lí đợi chờ. Những
đau đớn tuổi trẻ. Cuộc đời mới của họ mở ra từ lúc “giương cánh buồm vàng” thời
thổ tả trên chuyến tàu đi tới đi lui giữa một vùng không gian hẹp nhưng thời
gian còn lại của đời người bỗng mênh mông, vô tận.
Hướng dịch chuyển của dòng “văn chương thân xác” là
ở chỗ không chỉ ngợi ca thân xác mà nhắm đến niềm lo âu thân xác. Trong văn
chương, tuổi trẻ thuộc phạm trù cái đẹp. Nếu các nhà văn dành diễn ngôn thân
thể để ca ngợi cái đẹp tràn trề sung mãn và cơ thể tràn đầy năng lượng của tuổi
trẻ thì cũng dành từng đó câu chữ để miêu tả cái tàn tạ, héo hắt, rệu rã của
thân thể người già. Già đồng nghĩa với hủy hoại, loại bỏ.
Người chậm của Coetzee là một trong những tiểu
thuyết “có đóng góp lớn trong nghệ thuật thể hiện thân phận của những kẻ ngoài
lề, nạn nhân của tình trạng phân biệt chủng tộc và những bất công xã hội”, đặc
biệt bi kịch “ngoài lề” đó lại rơi vào người già. Cả cuốn tiểu thuyết là hành
trình tìm kiếm tình yêu và lẽ sống của Paul, một người già tàn tật, luôn mang
mặc cảm về sự thiếu hụt thân thể. Chọn điểm nhìn từ một người mất đi một phần
thân thể, người-chậm/già, Coetzee đã phóng chiếu một cái nhìn triết lí về tuổi
già.
Với Paul, sự khiếm khuyết về thân thể và mặc cảm
lão suy chi phối toàn bộ suy nghĩ và hành động của ông. Nó khiến ông ác cảm với
cơ thể, ác cảm với sự xấu xí của thân thể mình. Nó khiến những ham muốn tính
dục, sự khoái lạc của xác thịt ẩn ức rồi thăng hoa vào giấc mơ tình dục với
những cảm giác về thân thể phụ nữ. Nhà văn Nam Phi đã tạo những
tình-huống-tình-dục khác thường của một người luôn mang mặc cảm về sự già nua
và khiếm khuyết (Paul luôn suy nghĩ về việc có hay không thể có quan hệ tình
dục ở người cụt chân, luôn bị ám ảnh bởi đôi chân phụ nữ, những have sex trong
bóng tối “giữa một người đàn ông và một người đàn bà mất các bộ phận thân thể
đang cố hết sức khóa chặt lấy nhau”).
Tất cả nói lên chấn thương tinh thần nặng nề, gợi
cảm giác chua xót, vừa đam mê vừa nhục nhã về sự va chạm thân thể trong mặc cảm
khuyết thiếu, già nua. Viết về quá trình lão hóa (dẫu không phải là vấn đề
trung tâm), trong Những mối tình nực cười, với quan niệm tình yêu, tình dục như
một trò chơi ất ơ, Kundera nêu thật sâu sắc mặc cảm thân thể. Nhà văn gốc Tiệp
gọi đó là “sự tàn bạo của tuổi tác”, là “cái cặn thừa thảm hại của bản thân”.
Bằng giọng điệu vừa hài hước vừa triết lí của một
nhà tiểu thuyết lớn, Kundera khiến người ta suy ngẫm sâu sắc về cái già (có khi
không đơn thuần vì tuổi tác). Một Don Juan thời hiện đại cảm thấy mình già cỗi
qua ánh nhìn, thái độ của phụ nữ. Một bác sĩ trưởng khoa, “ông già, xám xịt và
hói trọc”, day dứt, đau khổ đến nỗi cảm thấy chán mình trong gương và “căm ghét
tất cả những ai còn tóc trên đầu”. Dĩ nhiên vấn đề đề cập không chỉ là sự già
đi của con người, nhưng trong lối viết dí dỏm thâm trầm của Kundera, sự già chi
phối cái nhìn nhân sinh sâu sắc của nhà văn.
Tôn vinh tuổi già, cuốn tiểu thuyết của Jonas
Jonasson trở thành “hiện tượng quốc gia ở Thụy Điển” và “hiện tượng văn học với
4 triệu bản khắp thế giới”. Ông trăm tuổi trèo qua cửa sổ và biến mất là tiếng
cười hài hước mới mẻ về lứa tuổi “gần đất xa trời”. Cụ Allan, đúng ngày sinh
nhật thứ 100 của mình đã biến khỏi viện dưỡng lão, biến khỏi cuộc đời trước đó,
để quăng mình vào cuộc phiêu lưu (do bị truy đuổi) một cách ngẫu nhiên.
Từ khung cửa sổ ở tầng trệt, ông trăm tuổi đã bước
qua ranh giới giữa Nhà Già và thế giới bên ngoài sinh động, quăng mình vào cuộc
sống với “cái đầu già nua”, “cái đầu gối ọp ẹp”, rệu rã và chỉ kịp mang đôi
dép-nước-tiểu, vì “ở tuổi già, đàn ông hiếm khi đái quá mũi giày mình”. Trong
văn chương, “những giọt tiểu”, hiện tượng sinh lí tự nhiên, trở thành thước đo
của nam tính, thành dấu hiệu của sự già, và thành biểu trưng cho mặc cảm bất
lực của đàn ông. Nó báo hiệu sự “tàn phế” thân thể dẫn đến chấn thương tinh
thần vừa đau đớn vừa nhục nhã.
Chính vì lẽ đó, Marquez để cho người đàn ông 90
tuổi tự hào về chuyện tiểu tiện của mình: “Tôi đi tiểu vào bồn cầu, để không ướt
gỗ lót, và dù hết sức khiêm tốn, tôi cũng phải nói rằng dòng nước chảy vẫn ào
ào và liên tục như của chú ngựa hoang vậy” (Hồi ức về những cô gái điếm buồn
của tôi). Cũng chính vì vậy, Jonas Jonasson để cho nhân vật của mình chỉ bằng
đôi dép-nước-tiểu tiếp tục phiêu lưu tìm ý nghĩa sống; và cụ vẫn ý thức rõ
thoát khỏi cái chết này để đến một chỗ chết khác viên mãn hơn: “Cụ quay đầu
nhìn lại Nhà Già, nơi chỉ vài phút trước, cụ đã nghĩ rằng nó sẽ là chỗ cư trú
cuối cùng của mình trên trái đất. Rồi cụ tự nhủ mình có thể chết vào dịp khác,
ở một nơi nào khác.” Đích đến của cuộc sống vẫn còn là phía trước.
-
3/
Bi kịch chua xót của người già là tự mình đối
diện với nỗi cô đơn của chính mình. Ở Việt Nam, hiếm có tác phẩm viết về người
già, nếu có chỉ để minh họa cho vấn đề khoảng cách thế hệ. Trong một số tác
phẩm, người già rơi vào bi kịch thế hệ - một thế hệ cuối đời người vừa dò dẫm
chênh vênh, vừa cố thu mình để thích nghi nhưng cuối cùng bế tắc trong những
định kiến, những đối kháng ý thức hệ. Thế hệ trẻ, những kẻ thừa mứa tình yêu,
tình dục nhưng khắc nghiệt, cay độc khi nhìn chút tình cảm muộn màng của thế hệ
cha ông. Những thành trì nghiệt ngã bao quanh, cộng với mặc cảm “hết thời”,
người già bị đẩy đến tận cùng tuyệt vọng, xa lạ, lạc lõng, hoài nghi mọi giá
trị… đến không còn chỗ sống.
Với Mùa lá rụng trong vườn (1985), Ma Văn Kháng là
một trong những nhà văn sớm đề cập “cái già” qua sự trì độn của con người. Từ
cuộc chiến trở về, ông Đông anh hùng sớm để lộ bản chất trì trệ, già cỗi. Níu
giữ truyền thống trong cơ chế thị trường tranh tối tranh sáng, ông Bằng tự co
hẹp trong thế giới của người già, đau đớn, dối mình trong sự kìm hãm của những
định kiến xã hội. Tình già bị phê phán từ cái nhìn xơ cứng, bảo thủ.
“Mối tình” giữa ông Bằng và bà Lang Chí như một vệt
ánh thẩm mĩ khiến câu chuyện không chỉ nhằm phê phán cái xấu, cái tiêu cực
trong giai đoạn nửa bao cấp nửa kinh tế thị trường. Nếu xem giá trị nhân văn là
tiêu chí bền vững đánh giá văn chương, thì một trong những chỉ dấu nhân văn của
tác phẩm Ma Văn Kháng là cái nhìn khác về người già.
Cũng trong thời điểm những năm 1980, nhạy cảm với
những vấn đề xã hội nhức nhối, Nguyễn Huy Thiệp là nhà văn sớm đề cập bi kịch
tuổi già bị ruồng bỏ. “Bố già rồi, mổ cũng thế, cứ để chết là hơn.” “Ai đồng ý
bố chết giơ tay?” “Các bác già chết đi thì có gì lạ!” (Không có vua). Về khoảng
cách thế hệ, Nguyễn Huy Thiệp tỉnh táo sắc lạnh khi đi vào câu chuyện của một
vị tướng về hưu. Hưu là mốc cay đắng báo hiệu tuổi già. “Hội chứng về hưu” là
hiện tượng phổ biến trong đời sống xã hội. Với ông tướng là buồn chán, trống
trải, là mặc cảm mất năng lực, là lạc thời: “Cha tôi già sụp hẳn đi từ khi về
hưu.”
Về hưu, ánh hào quang của quá khứ một thời vẫn còn
nhấp nháy trong lúc cái già liên quan nghiệt ngã đến hiện tại. Có sự đối lập,
đứt gãy giữa tôi-đã-là và tôi-đang-là. Thời gian làm khoảng cách giữa trẻ -
năng lượng và già - suy yếu ngày càng lớn và cảm thức lạc lõng ngày càng cao.
Bí bách, ẩn ức, xa lạ, tủi nhục chính là những phức cảm đẩy ông tướng vào bi
kịch lạc loài thế hệ - “Sao tôi cứ như lạc loài”, là thảng thốt kiếp già - “Khi
liệm mẹ tôi, cha tôi khóc… Người già ai cũng chết khổ như thế này à?” (Tướng về
hưu).
Không phải bệnh tật hay cái chết mà tính dục mới là
vấn đề thiết yếu liên quan đến tuổi già/ cái già. Mĩ cảm tính dục gắn liền với
tuổi già vẫn là khoảng trống mà văn chương bỏ lại. Đã có một dòng văn chương
tính dục, đôi khi thừa mứa thân xác đến vượt ngưỡng. Tuy vậy, như một mặc định,
tính dục là gắn với, là dành cho tuổi trẻ. Phải chăng đó là sự im lặng đáng sợ
của văn chương khi đối diện với tuổi già - một cột mốc mà đến đấy con người trở
nên nhỏ bé, cô đơn, không sức mạnh và bị lấn át từ mọi phía.
Cũng có một số tác phẩm đề cập đến những khao khát
tính dục nhưng bị kiềm chế của người già, do định kiến, nhưng phần lớn do sự
bất lực về tuổi tác. Càng hiếm có những tác phẩm viết về tính dục nữ-người-già.
Phúc âm cho một người (Nguyễn Khắc Ngân Vy) là câu chuyện về người phụ nữ ngoại
tình phải đối mặt với Chúa, với tuổi già, với mặc cảm tội lỗi. Nhà văn viết về
ngoại tình bằng cái nhìn tâm lí chứ không từ luân lí đạo đức.
Bà Khuê, người phụ nữ chịu gánh nặng từ chồng và
những đứa con, trong một khoảnh khắc khó ghìm lòng đã thỏa mãn ẩn ức khát khao
với vị bác sĩ khám bệnh cho mình. Tác giả không thiên về khoái cảm mà nhấn mạnh
mặc cảm thân xác của người phụ nữ tuổi xế chiều, bệnh tật và cô đơn. Nó biến
những khoảnh khắc trao tình giữa hai thân thể già nua thành một màn kịch của
have sex. Nó khiến nhân vật nữ luôn bị giày vò, mặc cảm, cái mặc cảm không chỉ
xuất phát từ hành vi ngoại tình mà từ nỗi ghê sợ cái già.
Với lối viết thuộc hệ hình thẩm mĩ mới, Hồ Anh Thái
luận về cái già theo chiều nghịch dị, thô tục, lố bịch. Từ một góc nhìn, trong
nhiều tiểu thuyết của nhà văn này, những bản sao trí thức “toát ra mùi già”
(SBC là săn bắt chuột). Những nhà văn hóa lớn, những Cốp, Kễnh, những Giáo Sư
Một, Giáo Sư Hai một thời qụy lụy vun vén chỗ đứng chỗ ngồi của mình, lúc “đầu
râu tóc bạc” vẫn bị sức hút của quyền lực làm cho dị dạng. Trong thế chống
chếnh giữa tôi hôm qua và tôi hôm nay, con người cũng chênh vênh nhân cách.
Viết về giai đoạn khủng hoảng tâm lí của tuổi già,
Hồ Anh Thái đã mang lại cho văn học Việt Nam đương đại một tiếng cười chua xót,
qua đó xáo trộn cái nhìn về một thế giới “thiêng”. Hồ Anh Thái không nhạo báng
tuổi già, trong bề sâu của hiện tượng là niềm cảm thán về một vấn đề xã hội, là
những suy ngẫm sâu sắc về quy luật tồn sinh đời người.
Viết về cái già như một vi mạch trung tâm không còn
là khoảng trống của văn chương. Kể xong rồi đi của Nguyễn Bình Phương, Người mê
của Uông Triều… cũng đã góp thêm vào đề tài này những góc nhìn riêng, dần đưa
văn chương Việt Nam chạm tới vấn đề quan trọng trong quy luật tồn sinh của con
người. Tuổi già, không cứ phải im lặng bặt tiếng thì mới là vàng mười.
—————————
1, 3. Simone de Beauvoir, Tuổi già, Nguyễn Trọng
Định dịch, Nxb Phụ nữ, 1998.
2. Erik Erikson và thuyết phát triển tâm lí,
https:// tamlyhocgiaoducwordpress. info/395- 2/.