16 thg 3, 2018

Người Việt qua cách bộc lộ tư tưởng tình cảm


  Cùng với niềm tự  hào vì tiếng nói của dân tộc mình , 
  các nhà trí thức tây học nửa đầu thế ký XX  
  cũng bắt đầu chú ý  tới cách  dân ta sử dụng tiếng Việt trong đời sống hàng ngày
 xem sự tùy tiện cẩu thả này 
   là những biểu hiện tiêu cực mà xã hội trung đại để lại 
 từ đó  gợi ra những cách vận dụng ngôn ngữ của con người hiện đại .
 Những lời cảnh tỉnh của họ đến nay vẫn có ý nghĩa 
  vì suốt từ sau 1945
 trong hoàn cảnh chiến tranh 
   sự trau dồi văn hóa ngôn ngữ bị coi nhẹ
 và nhiều nhược điểm của con người trung đại, nhất là con người dân gian tự phát
 đến nay còn được khuyến khích 
  nên trong việc sử dụng ngôn ngữ
   lại nẩy sinh  những biến tướng mới rất đáng lo ngại .
 ____

Không còn lễ nghĩa liêm sỉ
       Nước ta, những nơi chợ búa thành phố, không luận đàn bà trẻ con, đến người có học biết chữ mà cũng mở miệng là nói lời thô bỉ.

Đọc tiếp ...

13 thg 3, 2018

Theo dòng những suy nghĩ hậu chiến, bắt đầu từ thành Vinh mùa xuân 1973

Không nhận thức được 
những khác biệt 
của hậu chiến, 
 tức là 
 chúng ta cứ sống mãi theo kiểu chiến tranh.

  Hòa bình đến với cả nước sau 30-4-1975 là một hòa bình đồng nghĩa với chiến thắng. 
    Cảm hứng “tìm được một cái gì đấy bấy lâu thèm muốn”  lúc ấy lấn át tất cả.
   Nhưng hòa bình lập lại ở miền Bắc sau Hiệp nghị Paris đầu 1973, mới thật là hòa bình với nghĩa thông thường của nó. Hòa bình lúc này là chiến tranh được lộn trái lại, nó gợi ra bao sượng sùng bỡ ngỡ, người ta run rẩy sống với mảnh đất dưới chân với cảm hứng kỳ lạ, vừa thích vừa sợ. Có một cái gì hôm qua mất đi, chỉ còn sự đổ nát ở lại. Trong lao động khắc phục di lụy của chiến tranh, người ta cảm thấy như lần đầu được sống. Và người ta mơ hồ cảm thấy rằng   hình như chiến tranh đã lấy đi của chúng ta một phần hồn cốt đáng quý, từ nay trở đi, chúng ta đã là những con người khác.  
     Đấy là điều tôi đã trải nghiệm khi mà, với tư cách phóng viên của tạp chí Văn Nghệ quân đội, có mặt ở Vinh trong  mùa xuân 1973.
     Bốn mươi lăm năm sau đọc lại  có lúc tôi bâng khuâng tự nhủ , không chừng cái mảnh Vinh 1973 đó là hình ảnh thu nhỏ của xã hội  hậu chiến và trong những con người ở Vinh năm đó đã mang bóng dáng và cả cảm xúc, cách suy nghĩ của chúng ta hôm nay.
     -- Thế có phải là anh muốn bảo rằng bốn chục năm nay, sự suy nghĩ của chúng ta vẫn đứng nguyên tại chỗ? Chúng ta chưa ra thoát chiến tranh? 
     -- Vâng. Tôi không dám giấu, tôi nghĩ thế.

  
     Đoạn nhật ký này đã đưa lên mạng một vài lần trong phần nhật ký chiến tranh 1972-75. Hôm nay, tôi đọc lại nó để trở lại cái mạch  suy nghĩ về hậu chiến mà tôi đã bắt đầu từ ngay trong chiến tranh, nhưng lại xao nhãng và không để vào đấy phần thời gian xác đáng. Tôi tự tin khi nghĩ rằng các ý tưởng đã le lói trong tâm trí 40 năm trước đến nay với tôi vẫn là một gợi ý cho công việc.

Đọc tiếp ...

11 thg 3, 2018

Nghèo nàn, đơn điệu ( tiếp theo bài sưu tầm đưa 10-3-2018)




  Văn hóa VN, thường mới được tìm hiểu và mô tả về phương diện tinh thần hay nói như  một thuật ngữ văn hóa học là “ phi vật thể”.
Bản thân tôi,  khi đọc lại tài liệu cũ, cũng chưa chú ý tới vấn đề ấy. Để bổ sung cho bài sưu tâp nghèo nàn hôm qua, xin bổ sung thêm mấy đoạn mà một số thương gia và giáo sĩ người nước ngoài nhận xét về cách sinh hoạt ăn ở của người mình, sau đó là một bài ngắn có tính tổng hợp của tôi.

Đọc tiếp ...

10 thg 3, 2018

Người Việt với những nền nếp ăn ở cư trú cổ lỗ lạc hậu


Một số khía cạnh 
văn minh vật chất người Việt
trong cái nhìn của các nhà trí thức đầu thế kỷ XX

Đường xá  luộm thuộm nhếch nhác
       Nói riêng về một sự ở... Ngay trong kinh thành, con đường lục bộ cho đến đường các nha thự, chợ quán, tường hào, vườn hoa và các bến sông, chỗ nào cũng có uế khí, thậm chí có kẻ trước mặt công chúng mà đi tiểu đại. Các cầu dọc theo sông, không luận ngày đêm đàn ông đàn bà, cứ ra nơi ấy mà phóng uế, quen lấy làm thường... Ở phương Tây, phàm những người nào bỏ rác làm nhơ đường đều bị phạt cả vì việc ấy bất nhã mà có mối hại chung. Ta cũng là người như họ, lại không biết xấu hổ sao?
     Đến như gạch vỡ, ngói hư, cây nhành khô lá rụng, rác và tro than các nhà loại ra, người nước khác đều thu nhặt làm đồ vật hữu dụng. Mà người mình thì vứt ra cùng đường, ném xuống ao vũng, hoặc đổ ra ngoài hào quanh thành, chất đầy cả bến sông.
    Dinh thự các quan, tường vách xiêu đổ. Ngoài đường thì bùn lầy, vườn tược thì rác bẩn, trước sân thì cỏ mọc. Ngoài hào thì nơi lồi nơi hủng, các nhà trong thành hai bên đường gần nhà chỉ theo giới hạn mà quét dọn. Những đường bên vách tường đó, mùi hơi hôi thối, người đi qua phải che mũi đi mau. Như thế thì lòng tu ố (1) ở đâu? Sao gọi là nước biết giữ lễ nghĩa?

(1)   ghét điều xấu ở kẻ khác
Nguyễn Trường Tộ
 Về việc cải cách phong tục, 1871

Đọc tiếp ...

9 thg 3, 2018

Hai bài viết của Văn Tâm và Tô Hoài dành cho tập " Những kiếp hoa dại " 1993


Tiếp tục câu chuyện
 Năm mươi năm sống trong giới văn chương
Riêng tặng các bạn thỉnh thoảng có giở lại những trang viết cũ của tôi
 Bước đầu đến với văn học là tập bài phê bình văn học đầu tiên của tôi, in năm 1986. Nhưng tôi chỉ muốn quên nó đi. Vì nó chỉ là các bài viết  trong mười năm đầu làm báo. Tập sách không một chủ đề thống nhất, và quan trọng hơn không một cách viết thống nhất, một thứ dọng điệu riêng  cần thiết cho mọi người cầm bút.

Đọc tiếp ...

8 thg 3, 2018

Nhật ký chiến tranh 1972-73 – phần tiếp


2/3/73
     Những lo ngại, mà tôi cảm thấy ngay từ lúc mới nghe tin hoà bình, hình như là có thực. Đây là những ngày quá độ (Nguyễn Minh Châu: “lúc này là cứ phải đi chậm lại”).
     Dỏng tai nghe, về phía nào, cũng thấy có những tiếng động. Người ta mở ra ư? Có mở đấy. Nhưng mở thế nào, mở đến đâu không ai biết?

Đọc tiếp ...

6 thg 3, 2018

Năm mươi năm sống trong giới văn chương

Lời dẫn 
  Mấy năm  1965-67, đang làm giáo viên văn hóa ở một đơn vị quanh Hà Nội , tôi đã có một vài bài viết in trên báo Văn nghệ, Tạp chí Văn Nghệ quân đội,  nên  từ tháng 3 1968,  được chuyển về công tác tại nhà số 4 Lý Nam Đế.

    Từ đấy tôi đã  sống cả cuộc đời công chức ( == cán bộ nhà nước) trong  nghề,  bao gồm hơn chục năm làm báo và gần ba chục năm  chuyển sang Hội nhà văn làm xuất bản.

Đọc tiếp ...

3 thg 3, 2018

Một bài viết về Nguyễn Trãi mới đưa trên mạng "Nghiên cứu lịch sử"

Lời dẫn
Làm sao để kiểm chứng các thông tin lịch sử?
Một cháu gái  vừa về quê Hải Dương ăn tết kể với tôi,  thời nay ở  quê cháu trong năm qua nhiều người chết trẻ, mà toàn ung thư, lý do là vì các xí nghiệp địa phương ô nhiễm lắm, xem cá ngoài sông nhiều đợt xả  chất thải cũng nổi lềnh bềnh trên mặt nước, đủ hiểu những tác động của môi trường tới con người.

Đọc tiếp ...