18 thg 1, 2015

Một cách đinh nghĩa về sự trưởng thành của con người



Tôi thích thú với bài thơ sau đây của nhà thơ Ba Lan Wisława Szymborska (1923 - 2012) trước tiên  là bởi  nó nói tớí sự hạn chế của con người.
 Tuổi trẻ thường nghĩ mình có thể làm mọi thứ. Chỉ khi trưởng thành, người ta mới hiểu rằng mỗi con người  luôn luôn bất lực trong việc tổ chức cuộc sống của bản thân; luôn luôn có những việc cần làm mà bị bỏ lỡ; trong khi mải sống theo một cách này, người ta buộc phải từ bỏ những cách sống khác.
Bài thơ cũng nói rằng sống là  phải sai lầm, phải làm phiền người này hoặc làm người khác thất vọng. Nếu cứ ngồi tính hết những điều gọi là lỗi lầm, thì ta sẽ hối hận mà chết. Nếu cứ sống theo lời khuyên của người khác thì người ta không còn là mình.
Đây là mấy câu gần cuối, chúng  thuộc loại hay nhất của cả bài
Xin lỗi mọi điều vì em không có mặt khắp nơi.
Xin lỗi tất cả mọi người vì em không thể là ai cũng được.

Em biết mình chẳng có gì biện minh chừng nào em còn sống,
vì chính em là trở ngại của mình.
Lời xin lỗi  được lặp đi lặp lại. Nhưng trong những lời xin lỗi rất thành thực ta vẫn cảm nghe  một điều tự nhủ giống như một bằng chứng của sự kiên cường. Con người ở đây sẽ tiếp tục đi  theo cái lối mà con người cũ của mình trước đó đã mở  ra. 
Một sự ương bướng rất dịu dàng đã được xây dựng trên cơ sở của sự từng trải, của nhận thức sáng suốt, kể cả tự nhận thức.
 Nhờ sự ương bướng ấy, những lời lẽ của con người tưởng như đã già,  đã đi hết mọi phía sáng tối của cuộc đời, ở đây càng có sức thuyết phục với người đọc. Cả hai cảm thấy mình có quyền  tự coi như  đã trưởng thành.

 Dưới một vì sao Wisława Szymborska Thái Linh dịch

Xin lỗi sự ngẫu nhiên
 vì em gọi nó là điều tất yếu.

Xin lỗi điều tất yếu
nếu dù sao em cũng đã nhầm.

Hạnh phúc xin đừng giận dữ réo gầm,
vì em chiếm như của riêng mình vậy.

Người đã khuất hãy quên đi điều ấy,
 rằng trong ký ức mơ hồ họ leo lét lắt lay.

Xin lỗi thời gian vì em đã không hay,
 bao lần lỡ những trần gian khoảnh khắc.

Xin lỗi mối tình xưa,
vì tình mới em xem như tình yêu thứ nhất.
Những cuộc chiến xa xôi xin hãy thứ tha,
 khi em đem hoa thắm về nhà.

Những vết thương hoác miệng hãy bỏ qua,
khi em bị kim đâm vào ngón.

Xin lỗi những người từ vực sâu đang gọi khóc,
 vì đĩa nhạc kia với vũ khúc nhịp nhàng.

Xin lỗi những người sân ga lang thang,
vì giấc ngủ lúc năm giờ sáng.

Hi vọng hãy bỏ qua đừng chấp,
vì đôi khi em cũng mỉm cười.

Đừng chấp em, sa mạc kia ơi,
 vì em chẳng chạy nhanh cầm thìa nước.

Cả mi nữa cú ơi,
vẫn trong chiếc lồng này bao năm không gì khác trước,
bất động đăm đăm nhìn một điểm không rời,
hãy buông tha cho ta, ngay cả khi mi là một chim nhồi.

Vì bốn chân bàn xin thứ lỗi cho em,
cây bị đốn kia ơi.

Xin lỗi những câu hỏi lớn lao
 vì những câu trả lời nhỏ bé.

Sự thật ơi, đừng để ý tới em sít sao đến thế.
Hỡi trang nghiêm, hãy rộng lượng hải hà.

Nhẫn nại đi sự sống bí ẩn à,
 từ gấu áo người em rút từng sợi chỉ.

Tâm hồn đừng lên án em như thế,
khi lâu lâu em mới gặp người.

Xin lỗi mọi điều vì em không có mặt khắp nơi.
Xin lỗi tất cả mọi người vì em không thể là ai cũng được.

Em biết mình chẳng có gì biện minh chừng nào em còn sống,
vì chính em là trở ngại của mình.

Xin đừng chỉ trích em lời nói hỡi, em xin,
 khi em mượn những ngôn từ thống thiết,
rồi sau đó thêm vào bao khó nhọc,
để chúng dường như thanh thoát nhẹ nhàng.

Theo mạng Lilia


***
Phụ lục
  Trong khi phát triển cùng một ý toát ra  bài trước, bài thơ sau đây cũng của Szymborska không hay bằng. Tuy nhiên tôi thích nhất hai câu cuối -- nhấn mạnh đến sự bất lực -- nên đưa thêm vào đây để các bạn cùng  thưởng thức.

Ghi chép Wisława Szymborska Thái Linh dịch

Sống – là cách duy nhất
để phủ đầy lá quanh mình,
thở hổn hển trên cát,
hay cất cánh bay;

để làm một chú chó
hoặc vuốt ve bộ lông ấm của nó;

để phân biệt cơn đau
với tất cả những gì không phải là cơn đau;

để có mặt trong các sự kiện
xuất hiện trong những cảnh tượng,
tìm kiếm sai lầm nhỏ nhất trong số các sai lầm.

Là cơ hội đặc biệt
để nhớ trong chốc lát
những điều đã trò chuyện
bên ngọn đèn leo lét;

và để ít nhất một lần
vấp phải hòn đá,
bị ướt dưới mưa,
đánh mất chìa khóa trên bãi cỏ;

để nhìn theo tia chớp trong gió;

và để luôn luôn không rõ
về một điều quan trọng nào đó.


Cả hai bài đều lấy từ mạng Lilia,
một trang mạng mà theo tôi,
chủ nhân của nó thực sự có cốt cách và ngôn ngữ của môt nhà thơ.

Xin gửi tới bạn Thái Linh  lời cảm ơn của một người
bắt đầu hiểu rằng
tới tuổi bảy mươi


thì  tốt nhất là nên trở lại với thơ.