10 thg 10, 2017

Hà Nội mất và được


Trong lịch sử có không ít trang  bi đát
        Các nhà lịch sử Thủ đô thời nay thường chỉ ghi những ngày đẹp trời. Nhưng đọc một bộ sử giá trị bậc nhất trong kho tàng thư tịch của nước ta như Đại Việt sử ký toàn thư, – theo tôi  nó đáng được coi là  cuốn sách số một của văn hóa Việt nam --, chúng ta đã có thể biết tới nhiều thời điểm buồn của Thăng Long.

Đọc tiếp ...

8 thg 10, 2017

Từ sau 10-1954, Hà Nội đã được quản lý như một đô thị quê mùa thời trung đại

Nguyên là bài Những thay đổi đã đến với Hà Nội từ sau 1954: Tính nghiệp dư trong quản lý.

đã đưa trên blog này ngày 12-10-2014

 Chúng tôi đặt lại tên để nhấn mạnh  sự thiếu hiểu biết về đô thị học hiện đại 
đã khiến chúng ta làm hỏng một đô thị chuẩn mực đã hình thành trước 1945 như thế nào.
Các ý kiến nêu ở đây chắc chắn cần được thảo luận và bổ sung thêm

   Sau Cải cách ruộng đất, nhiều nông dân được chia quả thực, có khi là cả một phần những cơ ngơi nhà cửa và những đồng đất bờ xôi ruộng mật của địa chủ.
    Nhưng nhiều người trong họ, nhất là những người được chia đậm, lại là những người chưa có của cải bao giờ, họ không biết làm chủ.

Đọc tiếp ...

3 thg 10, 2017

Sự nghèo nàn của văn hóa sách ở Việt Nam

       Viết về tình trạng của những con đường bảo đảm giao thông đi lại ở nước Việt Nam trung thế kỷ, một nhà nghiên cứu nước ngoài đã dùng đến hai chữ ấu trùng.

       Tôi nghĩ rằng cũng có thể  dùng hai chữ ấy để mô tả tình trạng của sách vở ở ta từ xưa tới nay 
       Gần như dân ta chưa biết làm sách, lại càng không tạo ra được một không gian có ý nghĩa tinh thần cho sách tồn tại và phát triển.   
        Sự nghèo nàn của văn hóa sách Việt Nam là một căn bệnh kéo dài kinh niên trong lịch sử.

Đọc tiếp ...

28 thg 9, 2017

Có một Gorky mà có lẽ bạn chưa biết


I/
"Cả Lenin, cả Trotsky đều lạnh lùng bôi nhọ cuộc cách mạng, làm nhục giai cấp công nhân, buộc họ phải tiến hành cuộc thảm sát đẫm máu, xúi giục giết chóc, bắt giữ những người hoàn toàn vô tội ...
Lenin chỉ nêu ra kinh nghiệm nào đó, cố gắng kích động tinh thần cách mạng vô sản đến cực độ và nhìn xem từ đó diễn ra cái gì?
Bản thân Lenin tất nhiên là con người có sức mạnh phi phàm, con người tài năng, ông sở hữu tất cả các thuộc tính của "vị lãnh tụ", cũng như những yếu tố cần thiết cho vai trò này như
-- SỰ THIẾU VẮNG ĐẠO ĐỨC VÀ PHONG CÁCH TÔN QUÝ TRONG SẠCH,
-- THÁI ĐỘ TÀN NHẪN ĐỐI VỚI ĐỜI SỐNG QUẦN CHÚNG” (VT Nhàn nhấn mạnh ).
Cuộc sống với tất cả những phức tạp của nó không nằm trong tri thức của Lenin, ông không biết đến quần chúng, không cùng sống với họ, nhưng qua sách vở ông hiểu được cách làm thế nào để kích động đám đông này, dễ dàng hơn cả là chọc vào khơi lên cơn cuồng giận bản năng của họ".
Những dòng trên trích từ một cuốn sách nhỏ của Gorky gồm những ông viết từ 1918 trên tờ “Đời mới” do chính ông làm chủ bút.

Đọc tiếp ...

24 thg 9, 2017

Nhật ký Hà Nội - tháng 9-10/1972: Nỗi thèm muốn ngưng chiến

Bài đã đưa trên blog này

 ngày 11 thg 10, 2012


10/9  -- Đi Quảng Trị về 
 Lưu Quang Vũ: Cái thu hoạch chính của ông trong chuyến đi là gì?
 Nhàn: Tôi thấy bọn trẻ miền Nam nó làm ăn cũng không phải là chuyện thường - vì thế, ngoài này phải làm gì cho đáng một chút.
 Vũ : Người ta có thể tránh được cuộc chiến tranh này không?
 Nhàn: Không thể tránh được. Ở miền Nam, tôi thấy thằng Mỹ khốn nạn. Tôi thấy cái nhục dân tộc, cái nhục ở cả hai miền Nam Bắc.

Đọc tiếp ...

20 thg 9, 2017

Nhận thức chính là khởi đầu của hy vọng

 Chấp nhận cuộc sống là một triết lý thường đến với con người trong những giai đoạn lịch sử rối ren, khi cá nhân bắt đầu trưởng thành và nhận ra rằng cuộc sống không như mong muốn. 
     Chủ đề này thường được nhiều nhà văn ở nước Nga xô viết khai thác. 
Thiên truyện dưới đây, viết khoảng những năm 70 của thế kỷ XX,  tức là khi mà xã hội  xô viết trải qua một giai đoạn khó khăn, cái lạc quan có thể cải tạo chế độ -- cái lạc quan sau biến động năm 1956 – dần dần phai nhạt.

Đọc tiếp ...

14 thg 9, 2017

Khao khát sự ổn định hay là lời than tiếc bên một ga đường sắt du lịch


Hè 1964, tôi học xong lớp văn ba đại học sư phạm, chuẩn bị vào nghề. Bố tôi chỉ dặn không ai người ta cho con về dạy ở Hà Nội đâu, con cố xin về một tỉnh ở trung du hay đồng bằng. Xa thủ đô mấy cũng được, nhưng cốt là có đường xe lửa, có đường xe lửa thì cũng như đầu ngõ nhà mình rồi.
Đốí với những người sinh đầu thế kỷ XX như bố tôi, đường sắt nghĩa là sự ổn định, hay nói như chữ nghĩa ngày nay là “bước vững chắc trên con đường hiện đại hóa “, chỉ có điều xã hội lúc đó do người Pháp dắt dẫn.

Đọc tiếp ...

8 thg 9, 2017

Một nhà văn trong cách mạng

Nguyên là bài  viết 
" Tô Hoài người tận tụy đến cùng với những tư tưởng của mình"
đưa trên blog này ngày 5-10-2014

Tadeusz Rozewicz là nhà thơ Ba Lan sinh 1921 qua đời 2014. Có một bài thơ của ông tìm cách cắt nghĩa về người viết văn gợi cho tôi nhiều liên tưởng.

Nhà thơ là ai
Nhà thơ là người làm thơ
và là kẻ chẳng làm thơ bao giờ


nhà thơ là người chẳng ưa ràng buộc
và là kẻ tự buộc dây vào mình

nhà thơ là người cả tin
và là kẻ chẳng chịu tin bao giờ

nhà thơ là người lừa dối
và là kẻ bị dối lừa

nhà thơ là người gục ngã
và là kẻ tự mình đứng dậy

nhà thơ là kẻ ra đi
và là kẻ một li chẳng rời. 

Lê Bá Thự dịch

Đọc tiếp ...

6 thg 9, 2017

Biết rằng hy vọng mịt mù, nhưng cũng không thể tuyệt vọng!

Đọc tiếp ...

29 thg 8, 2017

Từ Vĩnh Linh ra Hà Nội (3) -- (tiếp tục nhật ký hè Quảng Trị 1972)


Tiếp theo phần (1) và (2) của bài 
đã đưa lại trên blog này ngày 24-8-2017
                                                        
28/8 Đức Tân
 Hầu như ngày nào đám người hay loay hoay nghĩ ngợi chúng tôi cũng bàn ít nhiều về những chuyện thế giới. Bàn để mà chẳng biết thế nào là đúng, lúc nghĩ thế này lúc thế khác. Ví dụ như với việc Nixon tới Moskva năm nay. Lúc đầu tôi hơi bàng quan. Việc đâu đâu, ai có lý của người ấy. Nhưng rồi tôi cũng nói như mọi người, người ta đã phản bội chúng ta bán rẻ chúng ta, phá hoại một cách độc ác. Bởi không thể nghĩ khác được.

Đọc tiếp ...

25 thg 8, 2017

Những cách hiểu khác nhau về người trí thức

    Nhân bàn chuyện "trí thức mới trí thức cũ", tiếp sau bài Vừa khóc vừa cười đưa ngày 21-8, tôi xin tiếp tục giới thiệu  một bài viết khác của Nguyễn Mạnh Tường.  

Đọc tiếp ...

24 thg 8, 2017

Từ Vĩnh Linh ra Hà Nội tháng 8- 9 /1972 (2 )

21/8 Cự Nẫm
 Những buổi tối ở Quảng Bình, xe không hiểu ở đâu ra mà nhiều vậy. Những tiếng nói mà suốt cả ngày ta không nghe, bây giờ tự nhiên lại râm ran đây đó, là cái gì thật hơn mọi thứ trên đời.
 Chập choạng tối là thời điểm của những chuyến xuất phát hào hứng, còn như đến khuya thì đã là một nhịp lao động kéo đi rất bình thường.
Bao nhiêu hố bom! Những hố bom rất lớn, và những mái nhà ở Quảng Bình thì rất nhỏ, đến nỗi là cả hai bên đan xen nhau rất hài hòa. Số hố bom e nhiều bằng số mái nhà. Và mỗi hố bom là nơi trú ngụ những gì, ai mà biết được.
Na, một chiến sĩ:
-- Lắm lúc nghĩ mình chả khác gì con cua, ngày hai bữa ra vơ cái gì vào miệng, tối lại chui vào hang. Lại chẳng khác gì con cá nằm trên thớt. Tất cả đổ vào hai chữ: chiến tranh...

Đọc tiếp ...

Từ Vĩnh Linh ra Hà Nội tháng 8 -9 / 1972 (1)



Đã đưa trên blog này ngày 30-8 -2012



15/8 M Thy Qung Bình
Từ Quảng Bình về Hà Nội, ít ra sẽ mất 15 ngày. Bằng thời gian một đoàn nhà văn VN được Hội các nước Đông Âu mời sang thăm rồi quay về.
1964-1972, tám năm chiến tranh, cái cảm giác chính của mọi người là mệt mỏi. Đất nước nghèo quá. Nhà cửa thấp lè tè, đồng áng xơ xác.

Đọc tiếp ...

21 thg 8, 2017

Nguyễn Mạnh Tường " Vừa khóc vừa cười"


ĐỌC LẠI MỘT BÀI VIẾT VỀ TRÍ THỨC 
CỦA NGUYỄN MẠNH TƯỜNG
Bài viết sau đây đã được viết ra 61 năm trước. Ngày nay đọc lại,  trong tôi vẫn còn nguyên sự khâm phục, và nhất là thấy lớp trí thức được đào tạo thời Pháp thuộc tốt quá lẽ ra họ có thể đóng góp nhiều cho nước Việt Nam độc lập -- tương tự như người trí thức ở miền Nam trước 1975 có thể đóng góp cho công cuộc phát triển hậu chiến mà chúng ta đã bỏ qua. 
Tuy nhiên đọc đến đoạn cuối bài Vừa khóc vừa cười này   đối chiếu với tình hình hiện nay  thú thật trong tôi  còn thoáng qua  cái cảm giác  rằng, nhà trí thức ở đây còn nhiều ấu trĩ. Ông có ảo tưởng về khả năng thay đổi của nhà cầm quyền. Những người như ông đã không thể bảo vệ được mình để có thể sau này còn tiếp tục lên tiếng về cả một giai đoan lịch sử mà các ông đã trải qua.
Do chỗ phần cuối bài viết này có nhắc tới một số chuyện về trí thức bên Trung quốc, tôi muốn nhớ tới một cái nhìn toàn cảnh gần một trăm năm về vấn đề này  mà tôi đã dẫn ra trong  bài “Trí thức Trung quốc thế kỷ XX”.

Đọc tiếp ...

13 thg 8, 2017

Học sinh tiểu học trước 1945 đã được giáo dục đạo đức như thế nào ?


Các lần trước đọc bộ sách Quốc văn giáo khoa thư của Trần Trọng Kim Nguyễn Văn Ngọc Đặng Đình Phúc và Đỗ Thận biên soạn  do Nha học chính Đông Pháp xuất bản từ 1926, tôi chỉ chú ý phần kiến thức. 
Lần này, tôi muốn để tâm kỹ hơn tới phần luân lý đạo đức. Ý định đó của tôi được thỏa mãn ngay qua bài sau

Đọc tiếp ...

12 thg 8, 2017

Nét chính trong nội dung chủ nghĩa yêu nước ở Trung quốc



Đây là đoạn trích trong một bài viết mang tên GIÁO DỤC CHỦ NGHĨA YÊU NƯỚC CỦA TRUNG QUỐC CHẲNG GIỐNG AI, tác giả vốn là một Hoa kiều đang sống ở Canada, bản dịch được đưa trên trang mạng trithucvn.net ngày 25.7.17.
Do chỗ dưới đây đã giới thiệu nguyên văn bản dịch ở đường link của nó trên mạng, nên khi đưa lại trên blog này, tôi mạn phép có chút chỉnh sửa tối thiểu để làm rõ một vài ý và cũng thay đổi một ít chữ nghĩa khi thật cần thiết

Đọc tiếp ...

28 thg 7, 2017

Những buổi gặp Tô Hoài ở Moskva 8-1988

 Phần ghi chép dưới đây xin được xem như
bổ sung cho bài viết dài “Tô Hoài nhìn từ một khoảng cách gần”
bắt đầu từ 2-7-2017 , nhưng sau đó tôi không tíếp tục được.
Bạn đọc có thể tìm lại bản tôi đưa lần đầu  ở đường link
https://vuongtrinhan.blogspot.com/2009/11/to-hoai-nhin-tu-mot-khoang-cach-gan.html


Tô Hoài kể:
      - Lúc trẻ tôi cũng không phải là người hiền lành đâu. Cái năm ấy, hồi 20 tuổi, khi vào Sài Gòn tôi đã xông thẳng đến gặp cụ Hồ Biểu Chánh cơ mà.
- Cuộc kiếm sống nó làm cho mình phải lam lũ phải chuyên sâu. Như tôi, phải viết truyện loài vật. Truyện cu Lặc, tôi viết vào đấy cũng là do xót thương một người nghèo khó.

Đọc tiếp ...

5 thg 7, 2017

Hãy nghĩ tới ngày giã từ sư phụ xuống núi


Khoảng cuối 2005, nhân việc xuất bản cuốn "Nhật ký Đặng Thùy Trâm", tờ Sinh Viên Việt Nam đã đề nghị tôi trao đổi vài điều nhằm giúp các bạn trẻ nhận diện lại lý tưởng và các giá trị từ đó tìm ra phướng hướng hành động của mình trong hoàn cảnh xã hội hậu chiến.
Sau  hơn mười năm đọc lại, tôi có cảm tưởng bài viết vẫn có phần thích hợp, với nghĩa lớp trẻ hiện nay vẫn chưa có thay đổi bao nhiêu, và nhìn chung là đang lúng túng trong việc tự xác định. Xin giới thiệu lại ở đây để các bạn cùng đọc và cho thêm ý kiến.

Đọc tiếp ...

2 thg 7, 2017

Tô Hoài nhìn từ một khoảng cách gần ( bản có bổ sung - kỳ I)

Bài viết này lần đầu được đưa trên blog của tôi ngày 26-11-2009. Nay, nhân ba năm ngày mất của  nhà văn (6-7-2014) xin bổ sung và chia làm nhiều kỳ, sẽ đưa dần trong tháng bảy 2017.
                                Mấy đoạn ghi trước 1986
 Văn cũng là người
       Một xuất phát tốt là thiên hồi ức Cỏ dại. Hình như thời thơ ấu không may mắn đã giúp cho người trai ấy có sự tỉnh táo, biết vị thế của mình trong đời. Cái gốc của Tô Hoài là một linh hồn bơ vơ. Một người thợ thủ công “cỏ dại” chính cống. Sau mới có một con người cán bộ -- cán bộ viết văn – trùm ra ngoài. 

Đọc tiếp ...

29 thg 6, 2017

Lịch sử lên tiếng qua những kẻ điên

Có cảm tưởng một tình trạng bệnh tật quá mức đang chi phối xã hội.
Điều tôi muốn nói trong bài này: bên cạnh những căn bệnh của cơ thể, lại đang phổ biến bệnh tinh thần. Hẳn giữa hai loại có  sự tương ứng. Chỉ có điều bệnh trong tinh thần chưa được nghiên cứu nhiều mà diễn biến lại rắc rối hơn. Chẳng hạn như những rối loạn nhân cách, khi đẩy tới mức cao thì gọi là bệnh điên.Tra các từ điển Hán Việt thấy chữ điên thường chỉ trạng thái mất trí khôn, cuồng dại, và người ta coi đó là một loại bệnh (khi viết bằng chữ vuông, thì chữ điên có bộ nạch chỉ bệnh tật).
Bệnh điên loại này thường tới khi xã hội có những đảo lộn lớn, con người không thích ứng kịp.

Đọc tiếp ...

27 thg 6, 2017

Thơ Huy Cận và những vẻ đẹp của quá khứ

       Từ hồi  tuổi mới 20 – 25, Huy Cận đã biết tạo cho thơ mình một vẻ đẹp già dặn.
      Cái tên Lửa thiêng, có lẽ không hẳn đã hợp với các bài thơ trong tập, đơn giản là vì chất thiêng mà Huy Cận gợi nhớ ở đây còn thấp thoáng một vẻ phôi pha trần thế và khó lòng nói là đã  có được sắc thái riêng.
     Mà  phù hợp hơn, khi muốn tìm ra cái phần tinh hoa trong thơ Huy Cận tiền chiến, tôi muốn dùng chữ đẹp xưa, như tên một bài thơ khác của ông.

Đọc tiếp ...

26 thg 6, 2017

Võ Phiến: Cái tục nào không dâm ?

Trong cuộc đấu tranh cho tự do báo chí và xuất bản, chắc chắn ít ai nghĩ đến chuyện nới rộng chút tự do cho cái tục, cho các vấn đề sinh lí. Những người tranh đấu là những người đứng đắn, nếu để dây vào chuyện lăng nhăng ấy, không khéo mất cả sự đứng đắn. Tranh đấu cho cả những  mông và đùi, những hôn hít đụng chạm nam nữ v.v... nữa sao ? Nhảm quá. Không được đâu: để cho những thứ đó dính líu vào, nó sẽ làm hỏng cả chính nghĩa của cuộc tranh đấu.

Đọc tiếp ...

Sự xa lạ của khái niệm nhân bản trong nền giáo dục hiện thời

 Trên mạng đang có cuộc trao đổi về đề thi môn văn kết thúc trung học phổ thông 2017. 
 Theo chỗ tôi đọc được, cuộc trao đổi đang dừng lại khá kỹ ở mấy chữ “THẤU CẢM” “TRẮC ẨN”. Và dù chưa chắc đã đi đến  đâu,  đó cũng là việc cần thiết.
Nhưng ở góc độ của mình, tôi nghĩ sở dĩ câu chuyện xảy ra như vậy, mọi thứ  được mang ra trao đổi như vậy vì đối với chúng ta hôm nay, nhất là đối với lớp trẻ nó, cái sự THẤU CẢM  với lại TRẮC ẨN ấy là cái gì xa lạ quá.

Đọc tiếp ...

22 thg 6, 2017

Thạch Lam, nhà bình luận nghệ thuật

 Mấy bài báo nhỏ sau đây của Thạch Lam, tuy viết về  các tác phẩm cụ thể và khá đơn sơ, nhưng bao giờ cũng có những liên hệ tới cả đờì sống nghệ thuật đương thời thậm chí cả tính cách người Việt. 
Chẳng hạn, nhân cuốn sách của Trần Văn Tùng, tác giả nhớ lại những ấu trĩ của mình khi mới tiếp xúc với văn học Pháp. 
Nhân vai Vú già của Song Kim trong một vở kịch, tác giả nhớ lại một nét tính cách người Việt mà ngày nay đang bị mai một
 “Và đến người vú già nữa! Đó thật là một người vú già Annam, lắm điều và hay cãi lại chủ, nhưng lại hết lòng trung thành và yên phận, dù là cái phận khổ sở và đơn sơ.” 
Cả bài Đi xem xiếc là một “phát hiện” về tâm lý dân mình: khi đến với các rạp hát, người ta chỉ chăm chăm hướng tới cái xổ số phần thưởng mà  nhờ mua vé, người ta được tham dự. 
Mặc dầu biết rằng Thạch Lam đã rất được yêu mến rồi và có thể chỉ có một số bạn đọc nào đó chú ý tới các bài viết này của tác giả, tôi vẫn cứ đưa lên đây, hy vọng rằng rồi đây số người trở đi trở lại với Thạch Lam còn tăng lên nữa.  

Đọc tiếp ...

19 thg 6, 2017

Người Hoa ở Đàng Trong, thời gian trước khi người Pháp có mặt

Gộp ba bài ngắn 
đã đưa trên FB của tôi
đầu tháng 6-2017


LÀM GIÀU NGAY TRONG CHIẾN TRANH,
TRƯỜNG HỢP MỘT NGƯỜI HOA Ở ĐÀ NẴNG 1858
Xứng với cái tên gọi tổng quát “Xứ Đông dương thuộc Pháp’, cuốn hồi ký của Paul Doumer quả thật bề bộn tài liệu. Tuy vậy tác giả vẫn dành tới bốn trang chữ nhỏ ( từ 98 tới hết 101) để nói về một chuyện liên quan tới khâu hậu cần trong những ngày đầu của cuộc chinh phục, tức là khi chiến thuyền của Pháp tới Đà Nẵng.
Chuyện này, do Bichot, về sau từng là Tổng tư lệnh quân đoàn Pháp ở Đông dương kể lại.

Đọc tiếp ...

14 thg 6, 2017

Ngoài trời lại có trời -- một vài thu hoạch sau khi đọc chưởng của Kim Dung (phần II và III)


II. Tính cách hiện đại
Như Pearl Buck trong câu chuyện nói trước Viện hàn lâm Thuỵ Điển (1938) đã ghi nhận, cái lạ của tiểu thuyết Trung Hoa là trong khi tồn tại trước tiên trên đường phố, như một thứ văn chương truyền miệng, nó lại thích phiêu lưu tới một khu vực đề tài mà đám đông dân thường không rành, song họ tò mò muốn biết, và sẽ truyền tụng nhau như một ít điều bí mật, đó là đề tài lịch sử. Người Trung Quốc vốn có ý thức sâu sắc về sự tồn vong của xứ sở như một quốc gia, và nền sử học của họ được hình thành thuộc vào loại sớm nhất trên thế giới. Nhưng bên cạnh loại lịch sử công khai, lịch sử chính thống, trong đời sống xã hội nơi đây thường vẫn lưu truyền những câu chuyện đồn đại, mà tiếng chuyên môn gọi là ngoại sử.

Đọc tiếp ...

Ngoài trời lại có trời -- một vài thu hoạch sau khi đọc chưởng của Kim Dung ( phần I)


I. Đặt chưởng vào trong dòng chảy liên tục 
của tiểu thuyết Trung Hoa
Khi đi vào nghiên cứu lịch sử bộ môn tiểu thuyết, không hẹn mà nên, các nhà nghiên cứu ở phương đông lẫn phương Tây nói chung đều xác nhận rằng thật ra, ban đầu thể tài này là một thứ văn chương bị coi rẻ và chỉ dần dần, trong quá trình lâu dài của lịch sử, nó mới trưởng thành để trở nên ngang hàng với các bộ môn nghệ thuật khác.

Đọc tiếp ...

13 thg 6, 2017

Võ Phiến và một cuốn truyện dài của Minh Đức Hoài Trinh

Ở Hà Nội trước 1975, tên tuổi của Minh Đức Hoài Trinh thường được các bậc đàn anh của tôi như Bùi Hiển, Vũ Tú Nam... nhắc tới mỗi khi nhớ lại Lớp văn nghệ ở Quần Tín Thanh Hóa ( khoảng 1949-50) Về sau tôi thỉnh thoảng có gặp tên bà khi đọc Bách khoa, nơi Võ Phiến, Vũ Hạnh là cộng tác viên trụ cột. Đâu hồi đó bà đã ở Pháp và thường viết quanh đề tài người Việt sống ở nước ngoài. Mấy hôm nay, nghe tin bà đã qua đời ở Mỹ, lục tìm trong tập bài báo của Võ Phiến trên Chính luận có bài dưới đây, xin giới thiệu lại.

Đọc tiếp ...

10 thg 6, 2017

Võ Phiến: Thày trò đời nay

Mới đây, có tin cho hay bộ Văn hóa Giáo dục và Thanh niên đã ra chỉ thị cấm các giáo sư vào lớp không được ăn nói nham nhở với nữ sinh.
Cái sự nham nhở ấy được mô tả như sau: có thầy cười cười gọi học trò là “Bà nội”; có thầy gọi là “má”; có thầy còn đi xa hơn, gọi trò là “Bà” và tự xưng là “Tui”. Cứ thế cái cảnh “bà” với “tui” ríu rít trong lớp học nữ sinh làm cho nhiều bậc phụ huynh đã phản ứng mạnh mẽ, đòi Bộ phải lên tiếng.

Đọc tiếp ...

Thói hư tật xấu người viết văn viết báo thời tiền chiến dưới mắt Thạch Lam


Điểm việc
                                         VU CÁO
Trên mặt tờ báo ở bên ta - và cả ở bên Pháp - những việc làm báo hèn nhát mượn ngòi bút để nói xấu và vu khống một người thù, đã là một sự quá thường chúng ta thấy hàng ngày. Tuy vậy, mỗi lần có sự đó, ta vẫn không khỏi lợm, vì sự vu khống trên mặt báo, sự bịa đặt những điều vu vơ để hại người, vẫn là một công việc xấu xa và bẩn thỉu nhất mà một người viết báo có thể phạm được.

Đọc tiếp ...

4 thg 6, 2017

Võ Phiến: Đối thoại về dâm thư

 - Các nhật báo ở ta hồi cuối tháng 9 vừa qua đều có loan tin về một biết cố... “văn hóa” ở Mỹ: dâm thư xuống dốc. 
Nói cho đúng, tai họa không phải chỉ xảy đến riêng cho sách dục tình, mà cho mọ thứ sản phẩm liên quan đến việc khai thác dục tình: báo, phim, hình ảnh v.v... 
Nó “xuống” nhiều cách: hoặc như The Playmate trước bán 35 mỹ kim giờ chỉ còn giá 10 mỹ kim ba phần xuống còn một; hoặc như Cửa tiệm của ông Ran Jalan, trước mỗi tháng kiếm chác tới ba nghìn Mỹ kim, giờ chỉ còn chừng một nghìn mỹ kim, như Thư Art Theater” ở San Fran-cisco, rạp hát nổi tiếng ướt át, giờ vắng hoe. Các nhà khai thác (dục tình) kêu trời: “Lạ thật! Tự nhiên thiên hạ đâm chán”.

Đọc tiếp ...

Một bài viết của Thạch Lam trên "Ngày nay" 1938 về Vũ Trọng Phụng

Phê bình CƠM THẦY CƠM CÔ và LỤC SÌ
(phóng sự của Vũ Trọng Phụng)

Lời dẫn
Các công trình nghiên cứu văn học sử thường nhắc tới cuộc tranh luận Dâm hay không dâm ? chung quanh tiểu thuyết và phóng sự của Vũ Trọng Phụng năm 1936. Một bên tham gia lúc ấy là Nhất Chi Mai, một bút danh thường được cho là thường được Thạch Lam sử dụng.  Và cái cách tham gia cũng "rất Thạch Lam". Khi thấy mọi chuyện có vẻ căng là ông “chuồn.”
Còn bài báo sau đây in ra trên Ngày nay, số 99 ra 27-2-1938.
Một  sự quan tâm liên tục tới họ Vũ chăng? Có thể lắm.
Nhưng sở dĩ tôi  muốn giới thiệu lại với bạn đọc là ở  một lẽ: trong phạm vi một bài báo ngắn vài trăm chữ, tác giả Gió đầu mùa đã chỉ ra hai mặt của ngòi bút Vũ Trọng Phụng:
- Khi quan sát cái mà ngày nay ta gọi là thực tế, ông rất tài
- Nhưng khi ông nhân đó phát biểu các ý tưởng của mình thì rất nhiều chỗ bất cập. Ông hay nói rộng ra cả những vấn đề mà ông không thạo. Khi đó ông trở nên hàm hồ vu khoát. Chẳng hạn cái câu khái quát về sách vở "bao nhiêu sách vở của loài người cốt để dạy nhau biết, vậy mà vẫn công toi cả. Những điều người ta dạy bảo nhau bằng sách? Đó là những điều mơ hồ, những điều lầm lẫn, những sự văn chương “.

Có người sẽ bảo không nên tuyệt đối hóa các ý kiến của Thạch Lam trong bài này. Tôi tán thành và nhớ ngay  tới bộ ba Vỡ đê, Giông tố, Số đỏ. Đúng  cái năm ấy là thời điểm xuất thần của họ Vũ. Xét ở trình độ thể loại thì bộ ba viết 1936 đó ở vào đỉnh cao của nghệ thuật tiểu thuyết đương thời. Nhưng xét toàn bộ sự nghiệp của Vũ Trọng Phụng thì theo tôi Thạch Lam nói nhiều phần có lý. Hồi ở Văn Nghệ quân đội, Nguyễn Khải hay nói với tôi là văn chương ông Vũ còn có nhiều rác, cái chữ mà người ta hay dùng khi nói về văn Dostoievski . Nhiều ý tưởng khác của Thạch Lam, có khi chỉ nói tạt qua, mà xem ra có thể triển khai thành những luận điểm phong phú. Và điều quan trọng là  chúng không chỉ đúng với đối tượng Thạch Lam nói tới mà còn đúng với nhiều người khác, không chỉ đúng với văn chương thời các ông mà đúng với cả thời nay.
Tôi hiện có trong tay gần hai chục bài báo ngắn của Thạch Lam trên Ngày nay 1938-39, sẽ xin đưa dần, song song với chùm bài của Võ Phiến trên Chính luận 1974-75 đưa từ đầu tháng trước.

Đọc tiếp ...

3 thg 6, 2017

Võ Phiến: Về một người làm báo

Xem Lời dẫn cho chùm bài này của Võ Phiến

trên trang blog này ngày 5-5-2017

Cách đây 5 năm, ông Phú Đức Nguyễn Đức Nhuận qua đời, ngày 4-3-1970.
Phú Đức là một nhà văn. Ông đã viết hơn ... 70 bộ tiểu thuyết khá dài, có bộ đăng báo trong năm, sáu tháng; có bộ phải đăng một hai năm mới dứt. Cuốn  Châu về Hiệp Phố được phổ biến thật rộng rãi trong quần chúng năm mươi năm trước, khắp từ Nam tới Bắc.
Phú Đức cũng là một nhà báo. Ông từng là ký giả viết thuê; ông cũng từng làm chủ bút (tờ Công Luận); rồi ông cũng từng làm chủ nhiệm (tờ tạp chí  Bình Dân , tờ nhật báo Dân Thanh).
Tuy nhiên, hôm nay không phải chúng tôi có ý định trình bày thân thế và sự nghiệp của nhà văn nhà báo ấy trong một dịp kỷ niệm. Có những tờ tạp chí văn học đã từng làm công việc ấy, làm khá chu đáo và đầy đủ.
Chẳng qua là trong lúc làng báo Việt Nam xảy ra nhiều biến cố, đời sống của ký giả Việt Nam trải qua một thời đặc biệt khó khăn, có lẽ nhiều người còn tò mò muốn biết về nhiều khía cạnh nghề nghiệp của một người làm báo trước đây nửa thế kỷ tại Sài Gòn.

Đọc tiếp ...

1 thg 6, 2017

Đặc điểm đô thị Việt và tư duy buôn bán của người Việt

           Nguyên là bài tôi trả lời phỏng vấn  trả lời nhà báo Kim Hoa về các chủ đề trên, bài đã đưa trên Doanh nhân Sài Gòn số tháng 2-2009 và đưa lại trên blog của tôi 9-3-2009. Nhân dịp  đưa lại bài viết, xin gửi tới bạn Kim Hoa lời thành thực cám ơn, đặc biệt là cái tên cũ Làng, phố và nỗi buồn thương nhân rất thú vị mà vì muốn nhấn mạnh chủ đề tôi buộc phải đổi lại như trên

 Sự bám rễ và ngự trị
của tư duy tiểu nông

Tạm rời xa những nghiên cứu về thi pháp trong văn chương, nhà nghiên cứu trong ông đã đi theo một lịch trình như thế nào và rút cục đã tiếp cận được những vấn đề “thi pháp” của đời sống ra sao?

Đọc tiếp ...

28 thg 5, 2017

Ghi chép về Dương Thu Hương 1985-86


Các đoạn ghi chép này đã được đưa lên blog này ngày 13-3 -2012 và 16-1-2016.
Nay xin đưa lại để bổ sung cho việc tìm hiểu tác phẩm  Dương Thu Hương
như một hiện tượng của văn học hậu chiến.
 "Biết đâu có bạn muốn hiểu DTH mà chưa đọc"
 "Biết đâu có bạn đọc rồi vẫn muốn đọc lại lần nữa"
 Bởi nghĩ vậy nên tôi đưa vào đây.

20/2
 Họp ở nhà xuất bản Giáo dục, bàn về biên tập cuốn 20 truyện ngắn chọn lọc 1945-85. Cái điều làm mọi người buồn bã nhất, ấy là hiếm có truyện hay. Ông Đỗ Quang Lưu chê truyện còn thiếu action (hành động), truyện nói nhiều quá, truyện không hoàn chỉnh.

Đọc tiếp ...

Quảng Trị mùa hè 1972( phần 3)



Nhật ký chiến tranh, 
đã đưa trên blog này ngày 25-7-2012


Trong những điều tôi ghi ở đây -- từ 45 năm trước – có nhiều điều nay tôi đã nghĩ khác, chữ nghĩa dùng cũng phải khác. Nhưng để tôn trọng quá khứ, tôi xin phép vẫn giữ nguyên. Mong được sự đồng tình của các bạn.

Đọc tiếp ...

23 thg 5, 2017

Khi người Việt làm ăn buôn bán

Vốn là bài Thói hư tật xấu người Việt trong làm ăn buôn bán, 
đã đưa trên blog này ngày 20-3-2012,  được sắp xếp lại và bổ sung thêm

 Thời bao cấp, dân cán bộ Hà Nội đều nghĩ, giá mình được buôn bán thì chết với mình. Nhưng thực tế ba bốn chục năm nay cho thấy chúng ta chỉ giỏi buôn bằng tiền nhà nước, còn suy cho cùng thì vẫn buôn đầu chợ bán cuối chợ. Buôn gian bán lận lừa lọc làm hàng giả là cả một thói quen lưu cữu từ thời làm ăn theo kiểu tiểu nông, nó sẽ không bao giờ đưa ta gia nhập vào nền thương nghiệp hiện đại. Song đây là cả một “truyền thống” của nghề buôn bán ở Việt Nam, mà  dân ta thường lảng tránh, chỉ sang thời hiện đại, do tiếp nhận được văn hóa phương Tây, nhiều trí thức thế kỷ XX mới chỉ ra được. Điều oái oăm là ở chỗ những ý kiến như thế này hầu như chưa bao giờ được  các nhà quản lý nền kinh tế cũng như các nhà nghiên cứu văn hóa  chú ý, còn những bạn trẻ đang lo khởi nghiệp  lại càng không cần biết tới, bởi vậy, mặc dầu  công việc sưu tầm này đã được phổ biến đây đó, chúng tôi vẫn muốn nó  có dịp đến với nhiều bạn đọc hơn.(23-5-17)

Đọc tiếp ...

22 thg 5, 2017

Quảng Trị mùa hè 1972 ( phần 2)

Nhật ký chiến tranh, 
đã đưa trên blog này ngày 23-7-2012


Trong những điều tôi ghi ở đây -- từ 45 năm trước – có nhiều điều nay tôi đã nghĩ khác, chữ nghĩa dùng cũng phải khác. Nhưng để tôn trọng quá khứ, tôi xin phép vẫn giữ nguyên. Mong được sự đồng tình của các bạn.

 16/6 
Tôi ngồi dưới một bóng tre, gió thổi đến không thể ngủ được. Dưới chân tre là con suối. Những con bò đủng đỉnh xuống uống nước, một lũ trẻ lấy sỏi dưới lòng suối ném vào lũ bò, đuổi chúng lên. Chỉ nghe lũ trẻ nói chuyện, mới nhớ ra rằng chúng là người Quảng Trị. Một ông cụ mặc cái áo rằn ri, nhưng lại đội mũ giải phóng - ở đây, người ta là thế, mỗi người đều mang trong mình hình ảnh của đất nước.

Đọc tiếp ...

21 thg 5, 2017

Võ Phiến:Cách mạng tinh thần


Hôm 16-11-1974, lần đầu tiên người ta nghe nói tới một thứ cách mạng mới lạ: cách mạng tinh thần.
Kẻ đứng ra chủ trương và kêu gọi cuộc cách mạng này là một người đã sinh trưởng dưới chế độ xô viết nước Nga, đã hấp thụ đến nơi đến chốn chủ thuyết duy vật! Người đó là A.Soljenitsyne.

Đọc tiếp ...

19 thg 5, 2017

Quảng Trị mùa hè 1972 (phần 1)

Nụ cười chiến thắng bên Thành Cổ.
 Ảnh: Đoàn Công Tính
Nhật ký chiến tranh, 
đã đưa trên blog này ngày 20-7-2012





Trong những điều tôi ghi ở đây -- từ 45 năm trước – có nhiều điều nay tôi đã nghĩ khác chữ nghĩa cũng phải khác. Nhưng để tôn trọng quá khứ, tôi xin phép vẫn giữ nguyên. Mong được sự đồng tình của các bạn.



25/5 

Hà Tĩnh- Quảng Bình
Trên những con đường Khu 4. Đường vào Nam.
Nắng hè, đường vắng một cách ghê sợ. Những toa tàu không có người. Những khu vực bị đánh phá nháo nhào. Ninh Bình. Bỉm Sơn. Nhà cửa vặn vỏ đỗ, đổ nát. Một cái đầu máy không có đường lui, không có đường tới.
Sông Lèn. Cầu Đò Lèn đổ như một người ngã xoài. Một cách gọn gàng, nhưng là ngã, đổ chổng kềnh. Kẻ địch không đánh lai rai như mọi lần. Nó đánh quỵ  luôn và khá chính xác.

Đọc tiếp ...

15 thg 5, 2017

Văn học Sài Gòn đã đến với Hà Nội từ trước 1975


Bài đã đưa trên blog này
ngày 30 thg 4, 2009

Hồi tôi còn học trung học phổ thông, tức là đầu những năm sáu mươi, trong sách giáo khoa văn học trích giảng, vẫn có những phần nhắc lại một cách sơ lược rằng ở các thành thị miền nam có một nền văn học của mình – dù rằng nhắc để phê phán.
Năm 1959, Chế Lan Viên có bài đọc Hoa Đăng của Vũ Hoàng Chương, bài viết kèm theo nhiều trích dẫn là cái việc mà sau này
thường bị hạn chế.

Đọc tiếp ...

14 thg 5, 2017

Võ Phiến [ Đọc ] Hồi ký về gia đình Nguyễn Tường


Đầu năm 1970, nhà xuất bản Văn Nghệ có phát hành một cuốn “tiểu thuyết” nhan đề là Sáu tầng mây biếc”của Phan Đào. Vừa rồi, nhà xuất bản “Sóng” phát hành cuốn “Hồi ký về Gia đình Nguyễn Tường” của Nguyễn Thị Thế.
Giữa hai tác phẩm có những chỗ gặp gỡ đáng nói.

Đọc tiếp ...

12 thg 5, 2017

Một người trở về lòng đầy cay đắng

Sáng tác của Dương Thu Hương qua các tập truyện
Những bông bần ly, Một bờ cây đỏ thắm
 Ban mai yên ả 1981, 1982 và 1985

Khi tình yêu đến muộn màng
 với một người đàn bà
 thì nó không nở ra 
thành một đoá uất kim hương ngoài đồng nội,
 mà nở thành một thứ hoa dại, mọc ở lề đường,
có mùi hương ngây ngất, ma quái?    -- Solokhov viết về  Aksinhia   (Sông Đông  êm đềm ) 


 Cơn lốc rực rỡ
Được viết ra liên tục trong khoảng mươi năm gần đây, các truyện ngắn của Dương Thu Hương thường miêu tả đời sống qua trường hợp của những con người ở lứa tuổi khoảng 30 - 40.

Đọc tiếp ...

11 thg 5, 2017

Ghi chép về Dương Thu Hương, 1990

Những ghi chép dưới đây ghi sau mười năm hậu chiến , nhưng là những tài liệu giúp hiểu thêm về Dương Thu Hương những năm đó, xin phép công bố lại theo bản đã đưa 2016.

Đọc tiếp ...

Võ Phiến: Thơ Kim Tuấn

Thơ Kim Tuấn[1]

Đã lâu không gặp Kim Tuấn, bỗng một hôm nhận được tập thơ anh gửi cho. Gặp lại người cũ trong thơ, thấy anh bây giờ già dặn, kín đáo, thâm trầm, nhiều phần khác xưa.
Mười năm Kim Tuấn xa Sài Gòn là mười năm anh đi vào chiến tranh. Mười năm có mặt trên khắp các mặt trận ở Cao nguyên đem lại cho người thi sĩ “Ngàn Thương”[2] hàng ngàn cơ hội tiếp xúc với cảnh chết chóc. Lật hết tập thơ, lướt qua bao nhiêu là chuyện mưa rừng gió núi, là chuyện sương dầm nắng dãi, là chuyện đồn bót súng đạn v.v.. người đọc bâng khuâng thương cho mười năm gian khổ của bạn.

Đọc tiếp ...

10 thg 5, 2017

Cách nghĩ hiện đại

 1/
"Từ điển danh ngôn thế giới" do Lưu Văn Hy biên soạn bản của nhà Tổng Hợp TP HCM 2006 có một ưu điểm, so với một số cuốn khác tôi đã đọc. Ở đây, tác giả chọn được ra nhiều câu nói thú vị có liên quan đến đời sống chính trị hiện đại. So với tư tưởng cổ điển, nó mang nhiều chất nghịch lý, không xuôi chiều, nhưng lại có vẻ đúng với tình hình đương thời. Chẳng hạn, sách có dẫn lời nhà văn Mỹ Henry Brooks Adams (1838 – 1918) từng chỉ ra một khía cạnh của nghề chính trị: “Làm chính trị, trên thực tế, bất luận trong lĩnh vực nào, luôn luôn là việc tổ chức một cách có hệ thống lòng căm thù.”(tr 12)

Đọc tiếp ...

Võ Phiến: Tham nhũng như một vấn đề văn hóa

Vài tháng trước đây, đáp lời cuộc phỏng vấn của một tạp chí Hoa Kỳ, ông André Malraux tỏ ý phàn nàn khoa học về một chỗ yếu: nó đem lại cho con người thật nhiều phương tiện, nhưng nó không giúp ích được gì vào việc đào tạo con người.
Hồi xưa không cần đến khoa học khoa hiếc gì ráo, xã hội đã đào tạo ra những mẫu người rất hay ho: mẫu người hiệp sĩ thời trung cổ ở Âu châu, mẫu người gentleman ở nước Anh... Những mẫu người ấy nêu lên một khuôn phép xứ thế, một đạo sống cho thiên hạ noi theo, những mẫu người ấy đã đóng vai trò xứng đáng trong lịch sử.

Đọc tiếp ...

9 thg 5, 2017

Võ Phiến: Cách mạng văn hóa

Xem Lời giới thiệu loạt bài này
               đã đưa từ 5-5-2017

Sáu bảy năm trước [khoảng 1966-67], khi sinh viên Âu Mỹ gây đại náo, thì tại TC [Trung Cộng - VTN  chú] đám thanh niên cũng được huy động vào một phong trào gọi là “cách mạng văn hoá”.
Lần này, trong khi đám trẻ Âu Mỹ tụt xuống chạy lung tung làm náo động xã hội, thì tại TC cũng lại nhóm lên âm thầm một phong trào nữa, cũng gọi là “cách mạng văn hóa”.
Chúng ta đã có dịp nói qua về cái loạn tồng ngồng ở Âu Mỹ , tưởng cũng không nên bỏ qua những hoạt động của đám trẻ hiện này tại TC.

Đọc tiếp ...

7 thg 5, 2017

Võ Phiến: Cái tục tĩu trong văn hóa phẩm

Xem Lời giới thiệu loạt bài này
               đã đưa từ 5-5-2017

Giới cầm bút trong nước đòi tự do báo chí và  xuất bản, Nhà nước lăm lăm thủ luật 007 như một vũ khí, quyết giữ quyền cắt xén, đục đẽo.
Mỗi bên có một cách lo lắng về văn hóa khác nhau. Giới cầm bút lo cho cảnh tàn tạ của tư tưởng, của ngôn luận, của văn hóa. Lo rằng báo không nói được đầy đủ sự thực rồi sẽ không còn ra tờ báo nữa. Lo rằng sách mỗi ngày xuất bản mỗi ít, có lúc sẽ mất tích luôn ở xứ này. Giá sinh hoạt đắt đỏ, số người mua sách mua báo giảm sút nhanh chóng, số người có điều kiện đeo đuổi việc trước tác cũng giảm sút nhanh chóng; thế mà cái số ít ỏi tác phẩm được viết ra còn bị chận lại, vùi thây trong nghĩa địa phối hợp: rốt cuộc, sinh hoạt văn hóa quá đỗi tiêu điều. Đó là điều hết sức đáng ngại.

Đọc tiếp ...

Võ Phiến : Đàm thoại về sách tiêu khiển

Xem Lời giới thiệu loạt bài này
               đã đưa từ 5-5-2017

Đàm thoại về sách tiêu khiển
Nhiều người bảo cảnh sinh hoạt văn nghệ ở ta hiện này thật tiêu điều, chẳng có gì đáng nói. Thực ra tiêu điều thì quả có, nhưng không phải vì vậy mà không có những chuyện ngộ nghĩnh đáng nói. Vấn đề sách kiếm hiệp trinh thám chẳng hạn.

Đọc tiếp ...

6 thg 5, 2017

Võ Phiến: [Đọc] Cá tính của miền Nam [của Sơn Nam]

Cá tính của Miền Nam[1]

Đất miền Nam đối với người Việt chúng ta vẫn là đất lành. Ít ra là trong quan niệm được phổ biến rộng rãi lâu nay. Chúng ta từng có một cuốn phim mang tên là Đất lành: chúng ta từng ví cuộc di cư hàng triệu người từ Bắc vào Nam như thể chim đất lành mà đậu. Miền Nam lành vì khí hậu, vì thời tiết không quá nóng, không quá rét, không có lụt như ở Bắc, không có bão như ở Trung v.v...

Đọc tiếp ...

5 thg 5, 2017

Võ Phiến: Đọc: “Những truyện ngắn hay nhất của quê hương chúng ta” (1974 )

Một số ghi nhận của Võ Phiến
 về đời sống văn học Sài Gòn 1974-1975

I/ Võ Phiến là một trong thứ sếp sòng, một thứ ông chủ không chính thức của đời sống văn học Sài Gòn trước 1954. Ngoài phần sáng tác ông thường xuyên có những bài viết nhìn lại tình hình văn học hàng năm, giới thiệu các tác giả mới, các hiện tượng mới  và gợi ý  cho các phương hướng phát triển của đời sống văn học đương thời.
Hãy thứ so ông với Nguyễn Đình Thi của văn học Hà Nội. Tầm ảnh hưởng của Võ Phiến không có tính chất chính thống. Võ Phiến không được ai giao trách nhiệm  không đươc ai bầu bán để  chuyên lo công việc xem xét chung về đời sống văn học. Nhưng nhờ vậy cách viết của ông thận trọng hơn, ông không bao giờ tự đặt mình như một người có quyền quan cách áp đặt mà chỉ -- khi nhẹ nhàng khi mỉa mai --  nêu nhận xét của mình. 
Và trước tiên ông phải làm việc nhiều hơn, sống với đời sống văn học đương thời mãnh liệt hơn, do đó ngòi bút của ông cũng hiệu quả và thuyết phục hơn.

Đọc tiếp ...

30 thg 4, 2017

Miền Nam trước 4-1975 qua các ký sự của Dương Nghiễm Mậu


NHỮNG TRANG VĂN XUÔI CÓ GIÁ TRỊ XÃ HỘI HỌC
CẦN ĐƯỢC KHAI THÁC
Ngày kết thúc cuộc chiến 30 năm – có một cái tên để gọi  ngày 30-4 hàng năm như vậy. Lịch sử xã hội xem đây là bước ngoặt. Từ đây, cuộc chiến kết thúc, công cuộc hậu chiến còn có một cái tên mới: hiện đại hóa.

Đọc tiếp ...

28 thg 4, 2017

Evtoushenko và văn học phi chính thống xô viết ở Hà Nội trước sau 1975


Một sự kiện văn học được chú ý đầu tháng tư này là cái chết của nhà thơ Xô viết Evgeni Evtoushenko -- dưới đây viết tắt là E.E. – (1932 - 2017). Ông thuộc loại những tên tuổi Nga được biết nhiều nhất ở VN nhờ ở chỗ đại diện cho một xu thế trong văn học xô viết sau 1956,  có nhiều tiếng vang ở Hà Nội một thời gian dài, nhất là trước 1975. Tôi ghi lại ở đây những lý do khiến năm ấy chúng tôi ngưỡng mộ E. E. và những bài học mà chúng tôi rút được từ trường hợp của ông

Đọc tiếp ...

21 thg 4, 2017

Thu Bồn, khuôn mặt một nhà văn con ruột của chiến tranh

     Khoảng đầu 1983, tôi gặp Thu Bồn ở cổng Văn Nghệ Quân đội. Đây là nơi chúng tôi đã cùng sống trong một căn nhà, và nay đều đã dọn đi chỗ khác.
     Anh thì tuy vẫn còn trong biên chế của Tổng cục Chính trị, nhưng biệt phái ở Sài Gòn, lâu ngày mới ra ngoài này. Tôi thì đã chuyển sang công tác ở Hội Nhà văn được mấy năm.
     Chúng tôi là những người quen cũ, nhưng lâu ngày không gặp. Chuyện ngày xưa dông dài giở ra không tiện. Mà chuyện mới thì bỡ ngỡ, chưa biết bắt đầu từ đâu.
    Đột nhiên, Thu Bồn cười, cái cười khiến cho khuôn mặt có nhiều vẻ dữ dằn của anh thêm trẻ lại. Anh hỏi tôi, giọng thỏ thẻ hiếm có:
    - Nghe nói chúng mày ở ngoài này nói xấu tao nhiều lắm phải không?
    Tôi ngẫm nghĩ một lúc rồi buột mồm:
   -  Có gì đâu, chẳng qua đây là một tâm lý thông thường. Bọn chó nhà bị cùm xích trông thấy chó rừng chạy rông, thường hay ăng ẳng sủa bậy tỏ vẻ ghen tị. Kệ bọn tôi, đừng chấp.

Đọc tiếp ...

18 thg 4, 2017

Cháo pha loãng thời nay không cứu được ai

  Đã đưa trên FB của tôi
 16 và 18-4- 2017

CHUYỆN NGƯỢC ĐỜI:  HỌC ÍT CÒN HƠN HỌC NHIỀU 
Đi lại trên đường phố Sài gòn tôi thường trông vào các ông xe ôm. Vì bao giờ tôi cũng nhân dịp này, hỏi thêm họ vài chuyện có liên quan tới tình cảnh dân nghèo trong thành phố, nhất là chuyện đi học của con cái.
Sau khi nghe họ kể lể về gia cảnh, tôi thường bảo:

Đọc tiếp ...

16 thg 4, 2017

Đời sống bên con đường sắt hay là một dấu hiệu của xã hội hiện đại đã được miêu tả trong văn thơ tiền chiến như thế nào?


 Trên trang blog  của mình, ngày 14-4-2017, bạn Nguyễn Đức Mậu vừa dẫn lại một  bài viết  của DHA về sự phát triển của đường sắt  thời Pháp thuộc .
Bài viết công phu này “Đông Dương được tạo nên từ sắt và tiền bạc: sắt từ đường ray và tiền bạc từ ngân sách chung” khá dài,  NĐM  có đưa mấy con số tóm tắt và bình luận ngắn như sau
Đến năm 1945, đường sắt ở Đông Dương có các tuyến đường sau:
Hà Nội- Sài Gòn: 1.730 km
Hải Phòng- Lao Kay: 387 km
Hà Nội- Na Sầm: 179 km
Tân Ấp- Xóm Cục: 18 km
Tháp Chàm- Đà Lạt: 81 km
Sài Gòn- Mỹ Tho: 70 km
Sài Gòn- Lộc Ninh: 135 km
Phnom-Penh- Mongkolbory: 331 km

Qua đây biết Độc lập rồi đường sắt kém thua hồi mất độc lập. Đế quốc sài lang, ở câu chuyện đường sắt, có công với Việt Nam ta hơn người Ta thống trị Ta.
Hoan hô bọn đế quốc sài lang.



Tôi không thạo lắm về lịch sử hiện đại nhưng có cảm tưởng chính đường sắt là dấu hiệu của một xã hội hiện đại. Vì nó là bằng chững của  sự thống nhất của thị trường quốc gia.
Nhưng cách đây hai chục năm tôi chưa có được nhận thức như vậy. Tôi chỉ cảm thấy niềm vui của con người tiền chiến  bên con đường săt mới hình thành và nhận thấy các nhà văn đương thời đã ghi nhận điều này một cách khá đầy đủ.
Bài viết dưới đây, là một thứ lược thuật về chủ đề đường sắt trong văn học, nó đã được tôi viết giống như một thứ thể nghiệm về việc nhìn văn học bằng con mắt xã hội học.
Bài đã được đưa vào tập sách Chuyện cũ văn chương  và đưa lên mạng ở đường link
https://vuongtrihai.wordpress.com/nh%E1%BB%AFng-ch%E1%BA%A5n-th%C6%B0%C6%A1ng-tam-ly-hi%E1%BB%87n-d%E1%BA%A1i-2/

Đọc tiếp ...

11 thg 4, 2017

Nguyễn Thành Long và "một cuộc sống khác"

Cái khái niệm "một cuộc sống khác" là do tôi mượn ở A.Moravia, hình như đấy là tên một tác phẩm của  nhà văn Ý rất thạo đời này. Tôi tìm thấy ở đây một tâm trạng ở nhiều người ở cuối cuộc đời. Lẽ ra mình phải sống khác, họ tự nhủ. Thậm chí có những người ngay từ trẻ đã biết rằng mình không phải là mình, nhưng vùng vẫy mãi không thoát. Và trong trường hợp này, cái ví dụ rõ nhất nẩy sinh trong trí nhớ tôi là trường hợp Nguyễn Thành Long. Tôi ao ước có ngày được viết thêm những ngày hay lui tới để học hỏi qua trò chuyện với anh ở Hà Nội trước 1975, đúng hơn là với một nhóm các anh,  Nguyễn Thành Long , Huy Phương, Trần Đĩnh, Chính Yên ...

Đọc tiếp ...

8 thg 4, 2017

Phác thảo tiểu sử Xuân Quỳnh (X): Đam mê và lầm lỗi

  Xuân Quỳnh là người như thế nào? Khi tìm cách trả lời câu hỏi này , có một khía cạnh  không thể bỏ qua: sự thích ứng. Nói cụ thể hơn, khả năng sống trong những điều kiện không bình thường, những điều kiện không thuận lợi, đó là nét nổi lên trong con người đầy sức sống này, mà ở trên, khi nói về những ngày Xuân Quỳnh mới lọt lòng, chúng tôi đã nhắc tới.

Đọc tiếp ...

3 thg 4, 2017

Campuchia và Myanmar -- những xứ gần ta mà khác xa ta


Ngoài chuyện tiền bạc, về tâm lý thôi mà nói, tôi thường đã rất ngại, không dám tính đi du lịch các nước giàu có bên trời Tây. Lý do là vì đi về chỉ thấy buồn, sao ở đó người ta sướng thế tử tế thế mà nước mình con người hư hỏng và xã hội trì trệ đến thế.
Nhớ có lần đọc một câu của B. Russel, do Hà Văn Tấn dẫn lại, bàn về sự hấp dẫn của sử, đại ý nói là đọc sử để hiểu những ngu ngốc của thời xưa do đó dễ dàng chịu đựng hơn những ngu ngốc của thời nay.
Tôi cũng muốn làm theo lời khuyên đó, và chuyển nó từ trục thời gian xoay qua trục không gian. Tức là, nếu điều kiện cho phép, tôi thích đi lang thang ở những nước nghèo nước khổ, để khi quay về thấy yên tâm với nước mình. Ví dụ như đi châu Phi, hay mấy nước kem kem ở Trung Đông và Đông Nam Á.

Đọc tiếp ...

28 thg 3, 2017

Đi tìm con người giữa sự hỗn độn của lịch sử

Từ 1992, triết gia người Nhật Francis Fukuyama, đã viết cuốn "The End of History and the Last Man" 
Tới nay, nhân hiện tượng Trumpism, tác giả Paul Sagar lại có bài điểm lại cuốn sách. Bài viết gợi nhiều hào hứng cho nhà phân tích chính trị Nguyễn Quang Dy và anh đã làm ra một bản tóm tắt kèm theo bình luận mang tên “Fukuyama và tiếng cười nhạt cuối cùng” đưa trên mạng viet-studies 23-3-2017, đường link http://www.viet-studies.net/kinhte/NQuangDy_Fukuyama.html

Đọc tiếp ...

24 thg 3, 2017

Hai bài viết về Đông kinh nghĩa thục

 Một lần bừng tỉnh

Tháng 5-1907, nhà cầm quyền Pháp ở Đông Dương ký giấy phép chính thức cho khai sinh một trường tư thục ở Hà Nội đã bắt đầu mở cửa từ một vài tháng trước. Nhưng chỉ ít lâu sau, tháng 12 cùng năm, họ phải lập tức thu hồi giấy phép đó lại. Vậy mà đã muộn... Tuy chỉ tồn tại trong vòng chưa đầy một năm, phong trào Đông Kinh nghĩa thục vẫn vĩnh viễn đi vào lịch sử.

Đọc tiếp ...

23 thg 3, 2017

Phác thảo tiểu sử Xuân Quỳnh (IX) - tự nhiên và một chút hoang dại

 Còn nhớ vào những năm sáu chín, bảy mươi gì đó, tôi đã được nghe nhà thơ Trúc Thông, cũng trạc tuổi bọn tôi,  nhận xét thẳng thừng:
- Cô Quỳnh tài thì tài thật, nhưng nếu có một lớp nghiên cứu và trao đổi nghiêm túc về lý luận thơ ca, thì muốn dự với danh nghĩa bàng thính cũng không đủ tư cách.
Tôi không biết cãi lại làm sao.

Đọc tiếp ...

22 thg 3, 2017

Phác thảo tiểu sử Xuân Quỳnh (VIII): Gia đình riêng và những rạn nứt đến sớm


Từ kháng chiến chống Pháp, các cơ quan nhà nước và đoàn thể vốn đã quen đi đến đâu kéo theo một khu gia đình đến đấy. Ở Nhã Nam (Yên Thế), Chu Hưng (Phú Thọ), Quần Tín (Thanh Hoá), Hội văn nghệ Việt Nam từng đã dựng tạo nên những xóm nhỏ, ở đó, gia đình hoạ sĩ này sống cạnh vợ chồng nhạc sĩ kia, cách đấy không xa là cơ ngơi của một nhà văn mới có dịp quen biết. Hồi ấy, đất đai còn dễ, ai muốn ở bao nhiêu thì ở, nhà cửa thì tranh tre nứa lá đơn sơ, nên chuyện những khu nhà tập thể hình thành là chuyện tự nhiên, không khiến ai phải băn khoăn lo tính.

Đọc tiếp ...

20 thg 3, 2017

Một khía cạnh của tính chất trung cổ trong nền giáo dục hiện thời.

 Lấy lại  bài  ĐÁM TRẺ Ở TA ĐANG ĐƯỢC DẠY DỖ NHƯ NHỮNG NGƯỜI LỚN

đưa trên FB của tôi hôm nay. Có bổ sung thêm đoạn cuối.

1/
Tại một số trường tiểu học, có đội cờ đỏ do các em lập ra, uy quyền bao trùm khiến cả các giáo viên đôi khi cũng phải sợ, nói chi là các bạn – đấy là tin tôi đọc được từ một hai năm trước.
Cũng qua tờ Tuổi trẻ năm ấy, tôi thấy một vị phụ huynh kể chuyện con bà ta muốn bớt tiền ăn quà để làm việc riêng. Việc gì? Cháu cần nộp tiền cho bạn lớp trưởng, để bạn ấy khỏi báo cáo cô giáo, một lỗi nhỏ mà cháu vô ý phạm phải.

Đọc tiếp ...

15 thg 3, 2017

Xuân Quỳnh: Bản nháp bài "Thơ viết cho mình và những người con gái khác"

Việc làm thơ ở Xuân Quỳnh  thường bắt đầu bằng viết tất cả các ý ra trên mặt giấy, sau đó mới săp xếp lại thành từng đoạn hoặc nối chúng với nhau bằng vần điệu. 
Tôi cho rằng việc nghiên cứu các variant khởi đầu các bài thơ ở dạng chúng mới hình thành có cái thú vị riêng của nó, nên đã có lần hỏi xin XQ một vài bản thảo. Sau đây là trường hợp bài " Thơ viết cho mình và những người con gai khác" ở dạng văn xuôi, tác giả vừa viết vừa dập xóa ; tiếp  đó là bản thảo đầu tiên mà sau này còn sửa thêm; hy vọng rằng nó có thể được sự quan tâm của một số bạn.
Hiện tôi đang để lẫn hình anh bản viết tay trong máy nên chưa thể đưa ra ở đây, hẹn sẽ chụp lại vào một dịp khác.

Đọc tiếp ...

Xuân Quỳnh bàn về ý thức làm nghề của người viết trẻ


Hồi giữ mục phê bình trên Văn Nghệ quân đội, tôi thường mời chính các bạn sáng tác phát biểu về nghề nghiệp. Dưới đây là bài của Xuân Quỳnh trên một số VNQĐ, 1971. Một trong những dịp hiếm hoi nhà thơ thử viết tiểu luận.

 Ý THỨC VÀ THỜI GIAN
Có lần tôi làm quen với một thanh niên xung phong, anh cho tôi xem cuốn nhật ký ghi lại từ hồi anh còn học lớp chín, lớp mười. 
Trang đầu tập nhật ký có hai câu thơ:
Lý tưởng ta chói lọi mặt trời
Ta tiến bước không bao giờ mệt mỏi.

Đọc tiếp ...

14 thg 3, 2017

Xuân Quỳnh - những bài thơ viết trước 1970


Trên tạp chí Văn nghệ quân đội tháng 8 năm 1965 người ta đọc được một đoạn thơ, trích từ  một bài điểm báo của Nhị Ca ( Nhị Ca lúc này nhân danh tòa soạn , ghi nhận những câu những đoạn thơ khá, nhưng chưa đủ thành bài hay, nên chưa đứng riêng được).

Đọc tiếp ...

12 thg 3, 2017

Xuân Quỳnh, bắt đầu những ngày sống hẳn với nghề cầm bút

 Tiếp theo năm chương đầu 
 bản phác thảo chân dung Xuân Quỳnh
đã đưa trên blog này 12-2016.
Chương VI này sẽ mở đầu phần tiếp ,
các chương VII,VIII, XIX 
      
     Biết khổ là một chuyện, nhưng tránh được khổ lại là chuyện khác - sự lo xa nhiều khi không được việc gì cả!
Không hiểu trong những năm từ giã văn công chuyển sang làm văn, làm báo, Quỳnh có bao giờ nghĩ thế không, chứ sự thực đời Quỳnh chính là như vậy - Con người này không tránh được khổ.

Đọc tiếp ...

7 thg 3, 2017

Phan Tây Hồ tự bộc lộ qua những đoạn miêu tả về Sào Nam Phan Bội Châu.

     Đầu Pháp chính phủ thư  tức Thư gửi toàn quyền Beau, Đông Dương chính trị luận, Thư thất điều …Lâu nay, nói tới Phan Châu Trinh, người ta thường chỉ được biết các luận văn ấy.
           Song, có một tài liệu theo tôi đáng gọi là chìa khóa để đi vào hiện tượng Phan Châu Trinh, đó là bài viết Pháp Việt liên hiệp hậu chi Tân Việt Nam (tạm dịch Nước Việt Nam mới sẽ  như thế nào sau  khi Pháp -- Việt liên hiệp, dưới đây tôi gọi tắt là Liên hiệp hậu)

Đọc tiếp ...

Tại sao hôm nay chúng ta chậm chạp trong việc nghiên cứu Phan Châu Trinh

Dù đã nhất trí với nhau trong nhận định rằng Phan Châu Trinh xứng đáng là nhân vật “ đinh và đỉnh” của lịch sử hiện đại, nhưng hầu như chúng ta vẫn chưa tìm được câu trả lời tại sao như vậy và nếu thế thì tư tưởng chủ đạo ở Phan là gì, tại sao lại nói rằng có tìm ra câu trả lời này, may ra chúng ta mới tìm ra lối thoát cho dân tộc.

Đọc tiếp ...