30 thg 12, 2014

Thanh Tịnh, cuộc đời ngậm ngải tìm trầm

Năm sớm năm muộn xê xích ít chút nhưng nói chung hàng năm cứ đến khoảng cuối tháng mười một, đầu tháng chạp dương lịch, khi những chiếc lá bàng chuyển dần từ màu xanh sang màu đồng điếu, thời tiết bắt đầu ngả hẳn sang mùa đông, trời đất thấm lạnh đôi khi có thể giá rét thấu xương - thứ rét ngọt như người ta vẫn nói - thì cũng là lúc dân làm báo Hà Nội chúng tôi bắt tay vào một công việc thuộc loại vất vả trong năm là chuẩn bị những số báo tết.

Đọc tiếp ...

26 thg 12, 2014

Tội làm hư dân ( bản bổ sung thêm 724 chữ)


Một số trang mạng đồng nghiệp vừa giới thiệu lại bài viết này của tôi.
Để tiện cho bạn nào thấy cần, tôi xin tải lại nguyên văn bài in
trên trang của tôi ngày 28-1-2013
, có kèm thêm
một số ý mới bổ sung ở phần cuối mới viết 26-12-14)


Đại Đường Tây vực ký của nhà sư Huyền Trang từng được dịch ra tiếng Việt (NXB Phương Đông, 2007). Trong thiên bút ký này, Đường Tăng ghi lại ấn tượng sau khi đi qua 138 nước nằm giữa Trung Hoa và Ấn Độ (có thời gộp chung là Tây vực). Đoạn tổng thuật về địa khu Tốt Lợi kể “Người Tốt Lợi phong tục kiêu ngoa, chuyên môn lừa đảo, tham lam hám lợi, giữa cha con với nhau cũng tính toán hơn thua chẳng cần người tốt kẻ xấu, cứ nhiều tiền là được quý trọng… Cư dân một nửa làm ruộng, một nửa chuyên đi trục lợi ”.

Đọc tiếp ...

19 thg 12, 2014

Nhân một cuộc hội thảo về văn học miền Nam 1954-75

Một cuộc hội thảo về văn học miền Nam 1954-75 vừa được tổ chức ở bên Mỹ. Tôi hơi thất vọng vì ba lẽ:

1/ các đồng nghiệp của tôi ở hải ngoại vẫn bị cảm xúc chi phối quá nặng. Bây giờ mà các anh vẫn nhắc nhở đến những đánh giá bất công của mấy ông X, Y. Z., những ý kiến cực đoan tồn tại từ đã trên dưới ba chục năm trước. Vào thời điểm này trong nước có mấy ai còn nghĩ như thế?

Đọc tiếp ...

15 thg 12, 2014

Sách cũ sách mới


Sự có mặt của các tác phẩm cổ điển
Trên các trang báo, thường người ta chỉ thấy những lời giới thiệu về sự có mặt của các tác phẩm mới in ở phương Tây, nhất là các tác phẩm được giải nọ giải kia. Khi đọc những bài ấy, tôi nhận ra một nỗi hào hứng ở nhiều người viết: với những cuốn sách mới toanh thế này, hình như về văn hóa và nói chung là về cách sống -- chúng ta đang nhịp bước cùng thế giới hiện đại bên Anh, bên Mỹ.

Đọc tiếp ...

10 thg 12, 2014

Mấy cảm nhận về sự khác biệt giữa giáo dục miền Nam và giáo dục miền Bắc

Đã in  tạp chí NGHIÊN CỨU VÀ PHÁT TRIỂN
 số 7-8 (114-115).2014, 
số chuyên đề GIÁO DỤC MIỀN NAM VIỆT NAM (1954- 1975)


Tôi vốn là người làm nghề nghiên cứu văn học.Trong cái nghề thuộc loại công tác tư tưởng này, những năm trước 1975, tôi chỉ được phép đọc các sách báo miền Bắc, còn sách vở miền Nam bị coi như thứ quốc cấm. 
Có điều, không phải chỉ là sự tò mò, mà chính lương tâm nghề nghiệp buộc tôi không thể bằng lòng với cách làm như vậy. 

Đọc tiếp ...

8 thg 12, 2014

Kinh nghiệm khai thác những dòng chảy ngầm trong văn học Nga thời kỳ xô viết

Các nhà nghiên cứu văn học  Nga - xô viết mà tôi có quen đều đến với nghề này do đi học ở các trường đại học Liên xô về. Họ sẽ viết ra những điều họ từng được nhà trường Liên xô dạy và cấp cho họ các loại học vị.
Tôi thì đến với văn học Nga thời kỳ này vì một lý do khác.
Khoảng 1968, tôi chính thức về làm việc ở một trong hai tờ báo chủ yếu của văn học Hà Nội những năm chiến tranh, tờ Văn Nghệ Quân Đội. 
Do muốn làm tốt phần việc của mình mà tôi thấy cần phải học. Nói đúng ra, tôi muốn tìm hiểu thế nào là văn học, đâu mới là cái mà văn học hiện đại hòa nhập vào dòng chung của văn học mọi thời đại.

Đọc tiếp ...

30 thg 11, 2014

Mấy điều vân vi khi nhớ lại một lời ai điếu vay mượn

Hồi tướng Giáp qua đời, giáo sư Vũ Khiêu có mấy câu khóc thảm thiết bằng văn chương, khiến nhiều người cảm động, trong đó có đoạn:
“Sinh ra tôi là cha mẹ, hiểu biết tôi lại là anh. Tấm lòng tri ngộ ấy tôi biết lấy gì báo đáp? Mấy hôm nay tôi ngồi khóc viết mấy lời trên, từ đỉnh trời cao anh có thấu hiểu lòng tôi?”

Đọc tiếp ...

29 thg 11, 2014

Mấy nét sơ lược về ý niệm thời gian ở chúng ta hôm nay

Cái đồng hồ của người Việt Nam là tên một bài báo của Phan Khôi in trên Phụ nữ tân văn 1931. Trong bài viết ấy, nhà báo họ Phan cho rằng nhiều người hồi bấy giờ dùng đồng hồ chẳng qua bắt chước người Âu - Mỹ để trưng diện ra cho đẹp, chứ chẳng mấy khi coi giờ: nói chung, với người Việt Nam đầu thế kỷ XX thì giờ ( = thời gian ) không phải là chuyện đáng để ý, ai ai cũng một tâm lý cơm vua ngày trời, được đến đâu hay đến đấy.
thời gian của sự bình lặng, thời gian tính bằng tháng năm
Những nhận xét của ông nhà báo nổi tiếng là gàn bởi hay nói thẳng này không phải là vô lý.
 Sự bình lặng là đặc điểm chủ yếu làm nên nhịp sống của xã hội Việt Nam thời trung đại và nó cũng còn kéo dài cho đến thời Pháp thuộc.

Đọc tiếp ...

26 thg 11, 2014

Bạo lực có mầm mống trong xã hội Việt

Bài trên mạng VnMedia 19-3-2010


(VnMedia) - Clip nữ sinh bạo lực khuấy động dư luận. Nhiều người sửng sốt vì tình trạng bạo lực học đường. Nhiều người khác giật mình chất vấn giáo dục, xã hội. Trong khi đó, nhà nghiên cứu văn hoá Vương Trí Nhàn cho rằng: Bạo lực có mầm mống trong xã hội Việt mà ta không tự thấy.




Năm nay gần 70 tuổi, Vương Trí Nhàn đã làm phê bình lý luận văn học trong vài thập kỷ và sau này chuyển sang nghiên cứu văn hoá. Ông được biết đến là một trong những người đầu tiên chủ trương nghiên cứu về những thói hư, tật xấu của dân tộc Việt Nam và là người được chú ý nhất trong mảng công việc này.

Đọc tiếp ...

19 thg 11, 2014

Nghề thầy, suy đồi hôm nay chỉ là nối tiếp tình trạng yếu kém hôm qua

Những kẻ loàng xoàng
    Một người bạn tôi có đứa con học năm cuối cùng ở một trường đại học. Sức học trung bình, may nhờ có ông bố nên xin được thực tập ở một cơ quan nọ, vậy mà cũng lắm tiếng ỉ eo lắm. Nhưng anh bạn tôi đã xì ra một lối thoát:
-- Ấy thế mà cậu cả nhà mình lại đang được mời ở lại trường giảng dạy đấy.  Nếu lo cho nó đủ khoản tiền người ta đòi thì mình cũng đến cho nó đi dạy thôi.

Đọc tiếp ...

15 thg 11, 2014

Nhà văn làm gì đây lúc về già ? (bài II): Hoàng Ngọc Phách và một sự dừng bước đúng lúc.

Với một khối lượng chữ nghĩa khiêm tốn - in ra chưa đầy 100 trang khổ sách 13x19, tiểu thuyết Tố Tâm xuất hiện như một cuốn sách lạ trong đời sống văn chương những năm đầu thế kỷ XX.
Nhưng có điều lạ hơn, là sau khi ra đời, cuốn sách ấy được in đi in lại nhiều lần và sự thực là chỉ riêng nó thôi, đã đủ sức đưa Hoàng Ngọc Phách (1896-1973) vào lịch sử văn học.

Đọc tiếp ...

14 thg 11, 2014

Nhà văn làm gì đây lúc về già ? ( bài I): Tản Đà và sự đa tạp hóa công việc

Tản Đà (1888 -1939 ) là một trong số ít ỏi những nhà thơ Việt Nam sinh ra để làm thơ, vung bút thành thơ, ngồi đâu có thơ đấy --- mà toàn là thơ hay, thơ để đời, chứ không phải là thơ con cóc, thơ vè, thơ nhăng nhít của mấy ông sẩm giỏi bắt vần.
Sức sáng tạo của tác giả Thề non nước thật tràn trề. Mà lòng tự tin nơi ông cũng mãnh liệt như mọi con người hiện đại.

Đọc tiếp ...

11 thg 11, 2014

Cùng với Vũ Hùng tìm hiểu về những quy luật chi phối thiên nhiên hoang dã

Vũ Hùng thuộc thế hệ sinh năm 1930 - 32, trưởng thành trong kháng chiến chống Pháp. Với tư cách một chiến sĩ quân báo, ông hoạt động liên tục trên chiến trường Lào. Trở về, trong khi mưu sinh bằng các nghề khác, ông dành nhiều tâm huyết cho việc viết văn và trong sự nghiệp của mình đã có tới 40 đầu sách.

Đọc tiếp ...

5 thg 11, 2014

Ghi chép trong tuần ( 27/10 –2/11/2014)

27-10
Nhân hiện tượng truyện ngôn tình Trung quốc
Sự bung ra của loạt sách này làm cho một số người sốt ruột. Một vài nhà nghiên cứu có chút hàn lâm lấy làm khó hiểu nêu ra những câu hỏi. Đại loại hỏi tại sao có tình trạng đó? Tại sao lớp trẻ lại có sự lựa chọn như thế? Về khách quan tại sao các nhà văn không lên tiếng về một thứ văn chương gần với rác rưởi, tại sao những người phụ trách ngành văn hóa văn nghệ lại thờ ơ với tai họa và hình như lại đã có chủ trương cho phép rộng rãi.

Đọc tiếp ...

3 thg 11, 2014

Phan Bội Châu và Phan Châu Trinh -- hai kiểu nhà cách mạng Việt Nam đầu thế kỷ XX


Đầu Pháp chính phủ thư tức Thư gửi toàn quyền Beau, Đông Dương chính trị luận, Thư thất điều … Lâu nay, nói tới Phan Châu Trinh, người ta thường chỉ được biết các luận văn ấy.
Song, có một tài liệu theo tôi đáng gọi là chìa khóa để đi vào hiện tượng Phan Châu Trinh, đó là bài viết Pháp Việt liên hiệp hậu chi Tân Việt Nam (tạm dịch Nước Việt Nam mới sẽ như thế nào sau khi Pháp -- Việt liên hiệp, dưới đây tôi gọi tắt là Liên hiệp hậu)

Đọc tiếp ...

30 thg 10, 2014

Đâu là nguyên nhân mọi yếu kém của người Việt ?

Trên FB Nhân Thế Hoàng, hôm nay 30-10-2014, tôi đọc thấy đoạn văn sau đây:
Nhiều bạn bè trong nước cứ chê rằng: Người Việt mình xấu xí, lười nhác, giỏi làm thầy hơn làm thợ nên đất nước mới không phát triển chứ không phải do đường lối chính sách, vì đường lối chính sách đưa ra là đúng chỉ do người thực hiện không làm đúng theo chỉ thị mà thôi.

Đọc tiếp ...

28 thg 10, 2014

Ghi chép trong tuần ( 20-26/10/2014)

      21-10
   Tuổi già xứ mình 
      Trang viet-studies  mấy hôm trước in bài Tuổi già là thời sung sướng nhất. Đọc vào thì thấy người già ở xứ người --kể cả người Việt-- sao mà dễ sống. Luôn luôn họ tìm được sự bằng lòng. Mọi cái ở nơi khác coi là bất hạnh – chẳng hạn vợ chồng về già còn ly dị -- cũng được các vị ấy “tiêu hóa” một cách dễ dàng.
       Tôi ước ao có một ai đó ngồi tổng kết về tuổi già ở xứ mình.

Đọc tiếp ...

25 thg 10, 2014

Biện hộ cho sự vô cảm


NHỮNG BIỂU HIỆN TẾ NHỊ
Từ dưới bãi một em nhỏ lên cầu Long Biên, cất tiếng chào khi tôi dắt xe từ cầu đi xuống. Lẽ ra tôi phải sung sướng vì gặp được một đứa trẻ ngoan mới phải. Sao lần này cứ thấy gờn gợn. Mãi mới nghĩ ra. Đứa trẻ chỉ chào lấy lệ. Em chẳng hề quan tâm tới tôi, chả đặt một thoáng tình cảm nào vào lời chào của em. Và có vẻ đó không phải là một đứa trẻ ngoan nữa, một ấn tượng bao trùm đọng lại trong tôi.

Đọc tiếp ...

22 thg 10, 2014

Tìm hiểu chính sách đào tạo lớp trí thức mới của nhà nước Nga Xô Viết để hiểu trí thức được đào tạo ở Hà Nội sau 1954

  Tập tiểu luận  Về trí thức Nga ( La Thành và Phạm Nguyên Trường dịch, nxb Tri thức H. 2009)  gồm có nhiều bài viết xuất sắc
+ Chân lý của triết học và sự thật của người trí thức 
+ Khủng hoảng trí tuệ và sứ mệnh của tầng lớp trí thức cả hai cùng của  tác giả N.A. Berdaev
+ Tầng lớp kỹ giả -- Alekssandr Solzhenítsyn
+ Phẩm tính trí thức -- Dmitri Likhachev

Đọc tiếp ...

20 thg 10, 2014

Ghi chép trong tuần ( 13-19/10/2014)

14-10
MỘT BÀI THƠ CHÍN ĐẸP
CỦA MỘT GIAI ĐOẠN VĂN HỌC PHỤC HƯNG
Nửa đầu tháng mười tôi ở Hà Nội. Thường hay nhớ lại một bài thơ của Tế Hanh mà nay đã quên cả tên:
Em lại về trong ngày hội lớn
Trong khi mùa lại đón thu sang
Thủy tinh trong suốt từng không khí
Rót mật bầy ong tải nắng vàng

Đọc tiếp ...

12 thg 10, 2014

Quản lý Hà Nội sau 10-1954 -- một cách hiểu về dân chủ quá dung tục

Trong các nhận xét của  Nguyễn Huy Tưởng mà tôi đã nêu ở bài trước Những thay đổi  đã đến với  Hà Nội từ sau 1954:Tính nghiệp dư trong quản lý, thì cái nhận xét có liên quan đến nhân sự “con sen trở thành đại biểu khu phố”có lẽ là quan trọng nhất.

Đọc tiếp ...

Những thay đổi đã đến với Hà Nội từ sau 1954: Tính nghiệp dư trong quản lý.

     Sau Cải cách ruộng đất, nhiều nông dân được chia quả thực, có khi là cả một phần những cơ ngơi nhà cửa và những đồng đất bờ xôi ruộng mật của địa chủ.
    Nhưng nhiều người trong họ, nhất là những người được chia đậm, lại là những người chưa có của cải bao giờ, họ không biết làm chủ.
    Không những dốt nát kém cỏi, không biết làm cho của cải sinh sôi nẩy nở, mà có khi một số người này còn rơi vào cảnh rượu chè cờ bạc, đến mức bán cả nhà cửa và đẩy vợ con vào cảnh nghèo khó như cũ.

Đọc tiếp ...

10 thg 10, 2014

Hà Nội và một số nhà văn các thế hệ trước 1986


  Cái thể loại mà tôi "bịa" ra để gọi  Một số nhà văn Việt Nam hôm nay với Hà Nội, làm năm 1986, là kể chuỵện đời sống văn học.
Ở đây, tôi có ý đi vào tìm hiểu ảnh hưởng của Hà Nội đối với đời sống các nhà văn Việt Nam mà tôi đọc nhiều và với một số  lớn, có quen biết riêng . 
Qua các tài liệu văn học sử cũng như qua các hồi ức, kỷ niệm của các đương sự, và chủ yếu là qua chuyện trò trực tiếp với các đồng nghiệp đó, tôi muốn ghi lại tình cảm thiêng liêng của nhiều nhà văn với Hà Nội: 

Đọc tiếp ...

8 thg 10, 2014

Hà Nội mất & được

       Đã thành một thói quen, dân ta do đời sống quá buồn nên rất ngại nói chuyện buồn, và càng giả vui để tự lừa mình, thì cuộc sống lại càng buồn hơn.
       Vào những dịp phải vui -- như dịp đầu năm của cái năm chuẩn bị kỷ niệm Thăng Long ngàn tuổi, hoặc lúc nhìn lại Hà Nội từ 10-1954 tới nay --, mà kể những chuyện buồn của Hà Nội chắc một số người e ngại.

Đọc tiếp ...

5 thg 10, 2014

Tô Hoài, người tận tụy đến cùng với những tư tưởng của mình


Mới đấy mà đã sắp được 100 ngày kể từ khi tác gỉả Dế mèn qua đời



 Tadeusz Rozewicz là nhà thơ Ba Lan sinh 1921 qua đời 2014. Có một bài thơ của ông tìm cách cắt nghĩa về người viết văn gợi cho tôi nhiều liên tưởng.

Nhà thơ là ai
Nhà thơ là người làm thơ
và là kẻ chẳng làm thơ bao giờ

Đọc tiếp ...

28 thg 9, 2014

Trở lại với các danh nhân lịch sử để hiểu các VIP hiện thời

Do những cấm kỵ không được viết về các danh nhân hiện đại,
giới sử học của ta cũng lảng tránh luôn
không viết về các danh nhân trong quá khứ

 Những trang sử học không có con người --Sử Việt Nam được lưu hành chính thức hiện nay có ba chỗ dở khiến nó không còn là sử nữa. Ba chỗ dở đó là

Đọc tiếp ...

25 thg 9, 2014

"Đèn Cù" và việc viết về các nhân vật chính trị tầm cỡ quốc gia


 Những chân dung chính trị đầy ấn tượng
Tôi muốn dùng lại cái cụm từ hai trong một để chỉ Đèn cù.
Đây là một cuốn tự truyện của một trí thức. Người trí thức này làm cái nghề mà ở Việt Nam dễ đánh mất mình nhất là nghề làm báo.

Đọc tiếp ...

22 thg 9, 2014

Bước rẽ ngoặt của Đổi mới văn nghệ -- hai năm 1988 -1989 (I I). Đại hội nhà văn cuối 1989.

Moskva đầu 1989
   
20/1
Ph, một nghiên cứu sinh ở Đôm 5 bảo báo Văn nghệ sở dĩ bây giờ vẫn còn đọc được, đó là do sự mở ra của Nguyên Ngọc. Nên việc cách chức ông ta vẫn đánh mạnh vào xu thế dân chủ.
Ph. vẫn không thích những người hăng hái hôm qua, bây giờ lập tức cộng tác với báo Văn nghệ .

Đọc tiếp ...

13 thg 9, 2014

Bước rẽ ngoặt của Đổi mới văn nghệ -- hai năm 1988 -1989 (I)

Tiếp theo phần nhật ký 
Chuyện văn nghệ Hà Nội nghe ở Moskva 1987
—đưa trên blog này ngày 22-8-13

Từ tháng 1-10-1986 tới 30-9-1989, tôi sống chủ yếu ở Moskva, chỉ có một đợt về phép từ giữa tháng 10 tới giữa tháng 12-1988. Các sự kiện văn nghệ xảy ra hồi đó được tham dự rất ít chủ yếu chỉ được nghe kể lại. Khi chỉnh lý những trang nhật ký này, tôi cũng không có điều kiện kiểm tra đối chiếu lại với các nhân chứng là người trong cuộc cũng như mọi số liệu ngày tháng trên báo chí đương thời. Rất mong các bạn khi  đọc lưu ý và thể tất cho những bất cập đó.


Moskva  nửa đầu 1988
22/2
 Nghe tin Hà Nội lập ban trù bị cho Đại hội nhà văn, trong danh sách có Nguyễn Đăng Mạnh, Mai Liên tức lắm.

Đọc tiếp ...

8 thg 9, 2014

Một bài thơ thương khóc Liban mà như được viết riêng cho Việt Nam

 Dưới đây là một bài thơ tôi chép lại từ trên mạng. Vốn có tên là Khốn khổ nước tôi  - nguyên tác Pity the Nation, tác giả là nhà thơ Kahlil Gibran, Từ Linh phỏng dịch.
     Không rõ bài thơ  đúng với nước Liban đến đâu nhưng tôi thấy nó gần đúng với tình cảnh nước Việt ta hôm nay:

Đọc tiếp ...

31 thg 8, 2014

Trí thức thời nay – đằng sau thói háo danh là tình trạng tha hóa kéo dài

 Nguyên là bài Thói háo danh,bệnh vĩ cuồng & tình trạng tha hóa của giới trí thức
  In lần đầu trên Tuanvietnam.net 31-7-2009 và in lại trên blog này ngày 7 và 9-8-2009


Bệnh sùng bái danh hiệu, chức vụ... trong giới trí thức từng được Đặng Hữu Phúc (TuanVietNam 24-06-2009) xem như một quốc nạn. Chỉ có thể chia sẻ với một khái quát như thế nếu người ta nhận ra những gì đứng đằng sau cáí căn bệnh có vẻ dễ thương đó là sự liên đới của nhiều “chứng nan y “ cùng là sự tha hoá của giới trí thức cũng như của nhiều lớp người khác.

Đọc tiếp ...

19 thg 8, 2014

Tố Hữu 1979 ( phần tiếp)

CÁO LỖI Trong lúc vội vã, tôi đã đánh máy nhầm con số trên đề bài. Đề bài cũ ghi là Tố Hữu 1976. Nay xin đổi lại là Tố Hữu 1979. Mong được bạn đọc thứ lỗi.

3-8.
 Vụ trưởng Xuân Trường họp các báo, gợi ý phê phán bản đề dẫn và bài Hoàng Ngọc Hiến. Việc này do Tố Hữu ra lệnh hay Xuân Trường muốn lập công?
8-8
Nghe là Đảng đoàn họp. Chế Lan Viên từ Sài Gòn ra. Xuân Trường – với vai trò phái viên cấp trên được mời--mặt hằm hằm bước lên cầu thang.

Đọc tiếp ...

Tố Hữu 1979

CÁO LỖI Trong lúc vội vã, tôi đã đánh máy nhầm con số trên đề bài. Đề bài cũ ghi là Tố Hữu 1976. Nay xin đổi lại là Tố Hữu 1979. Mong được bạn đọc thứ lỗi

Nguyên là bài Ghi chép từ Hội nghị nhà văn đảng viên 6-1979 đã in trên blog này 5-2-2013 và 7-2-1913. Nhân thấy bạn đọc quan tâm nhiều tới bài Để hiểu thêm Tố Hữu, xin giới thiệu lại hình ảnh của ông trong một chiến dịch đặc biệt. Đây có thể xem  như một chiến công hiển hách của nhà thơ – quan chức cao cấp này trong việc duy trì sự tồn tại ở đỉnh cao của mình những năm sau chiến tranh, trước khi bị phế truất 1986.

Đọc tiếp ...

15 thg 8, 2014

Nhật ký Ðặng Thuỳ Trâm và đời sống tinh thần người Việt sau chiến tranh


In lần đầu trên mạng Talawas  23-6-2008

In lại trên blog này ngày 07-05-2009.
Từ một quan niệm kéo dài trong lịch sử
 và đã trở thành tâm thức dân gian…

Qua một chương trình phim truyền hình thời sự, có lần tôi được thấy cảnh những người lính Nga trở về từ chiến tranh, một số còn sống đến tận cuối thế kỷ XX, đầu XXI. Điều khiến tôi lạ nhất là cuộc sống hoà bình với nhiều người trong họ hình như không còn thích hợp. Chỉ làm việc để đủ sống tàm tạm, ngoài ra như đã bị chiến tranh lấy hết hồn vía, mỗi người là một cái bóng.

Đọc tiếp ...

11 thg 8, 2014

Chiến tranh, nhớ và quên


Bài học từ trận lụt phố cổ Passau là tên một bài viết in trên TTCT03/06/2014, tác giả là Võ Văn Dũng (nghiên cứu sinh ngành Đông Nam Á - Trường đại học Tổng hợp Passau, CHLB Đức). Bài báo kể:
Passau (bang Bayern, Cộng hòa liên bang Đức) thành phố hơn 2.700 năm tuổi. Tháng 6-13, thành phố bị một trận lụt. Gần bốn tháng sau, nhà nhiếp ảnh Christoph Brandl từ Berlin đến Passau để phối hợp tổ chức một cuộc triển lãm kéo dài sáu ngày về trận lụt với phong cách “mở” hoàn toàn: mọi người dân có thể tham gia triển lãm tranh ảnh, vật dụng... liên quan đến trận lụt và thoải mái sáng tạo cách sắp đặt theo ý tưởng của mình.

Đọc tiếp ...

5 thg 8, 2014

Thái Lan -- xứ sở biết tự cai trị

Một thoáng trên đường
Từ phòng ăn của một khách sạn nhỏ nhìn ra, tôi cảm thấy thiên nhiên ở thành phố  Đông Nam Á mà mình vừa đến cũng “tự nhiên như nhiên”, cũng ngang dọc cao thấp tùy tiện không ra hàng ra lối, tức không được chăm sóc một cách kỳ khu tinh tế, do đó có cái vẻ mỹ lệ,  nó là niềm tự hào về sự có mặt của con người, như ở bên Tầu bên Nhật.

Đọc tiếp ...

27 thg 7, 2014

Tiếp nhận và vận dụng lý luận trong nghiên cứu văn học hiện nay

Trong bài viết này, tôi tập trung  nêu một  số nhận xét cụ thể:
  --  mấy chục năm qua, đời sống lý luận có  nhiều sôi động bởi đó  là do nhu cầu xã hội đòi hỏi. Song được như thế một phần, là nhờ dịch của nước ngoài ; về căn bản ta chỉ mang những cái học được ra áp dụng ;  mà trong  việc vận dụng cũng đang có  nhiều điều bất cập.
--  sự phát triển lý luận vẫn chưa có gì đáng kể ; lại đã xuất hiện tình trạng khoe mẽ, làm dáng, thói láu cá phản khoa học.
 --  Những  căn bệnh này vốn có trong tư duy lý luận các thế hệ cũ nay được tái phát và trở nên trầm trọng hơn.

Đọc tiếp ...

22 thg 7, 2014

"Thành thì đen kịt đốc thì lang .. " hay là sự chuyển đổi phương thức tự sự trong thơ Tú Xương

NGUYÊN ĐÂY LÀ MỘT CÂU THƠ TRONG BÀI PHỐ HÀNG SONG

Ở PHỐ HÀNG SONG THẬT LẮM QUAN,
THÀNH THÌ ĐEN KỊT, ĐỐC THÌ LANG
CHỒNG CHUNG VỢ CHẠ, KÌA CÔ BỐ ĐẬU LẠY QUAN XIN, NỌ CHÚ HÀN

 Thành  là tên gọi viên phòng thành,  chức quan chỉ huy quân sự một tỉnh, cũng như đốc học là người phụ trách giáo dục cuả tỉnh. Cả hai nằm trong hàng loạt gương mặt những con người đương thời mà Tú Xương  từng phác họa.  

Đọc tiếp ...

17 thg 7, 2014

Thích ứng đồng nghĩa với hư hỏng thoái hóa biến chất


Người ta chỉ hay nói  khủng hoảng kinh tế  giá cả leo thang ảnh hưởng tới sinh hoạt hàng ngày của người dân.
Nhưng không khó gì để nhận ra rằng sự nghèo đi cũng đồng thờì làm cho con người hèn đi, cuộc thích ứng mà người ta phải chịu đựng đã là nguồn gốc của mọi hư hỏng thoái hóa mà con người hiện đại bộc lộ.

Đọc tiếp ...

16 thg 7, 2014

Tô Hoài và những nghiêm chỉnh của kiếp phù du

                                                                                   I

     Mấy năm từ 1992 đến 1996, do công việc ở một đề tài khoa học, gần như hàng tuần tôi đều có dịp phải gặp và làm việc với nhà văn Tô Hoài. Ấn tượng còn lại ở tôi,  đây là một người có cách sống cách làm việc phù hợp với nghề, do đó, đời cầm bút thật bền mà cũng thật hiệu quả. Sau hơn 50 năm lao động chữ nghĩa, con người đó vẫn làm việc đều đặn tưởng như có viết vài chục năm nữa cũng không hết việc.

Đọc tiếp ...

15 thg 7, 2014

Ba bài viết ngắn về Tô Hoài

                                     
   
 Ở các nhà trường hồi tôi đi học người ta thường đưa ra một luật lệ của sự sáng tác: hãy xây dựng điển hình. Về một giai cấp, một tầng lớp, một con người hãy cố tìm ra  một hình ảnh duy nhất. Như tạo ra một bức ảnh thờ vậy.

Đọc tiếp ...

4 thg 7, 2014

Con người khám phá và con người thích ứng trong "Nỗi buồn chiến tranh" của Bảo Ninh

Một người bạn trẻ vừa mang đến cho tôi cuốn Viết – cô đơn & sức mạnh của Nguyễn Thị Từ Huy. Trong sách ngoài mấy bài về văn học nước ngoài nói những chuyện của  M. Duras, A. Robbe - Grilett, R. Barthes… , tôi nhận ra có hai bài liên quan tới văn học trong nước, một về Chí Phèo của Nam Cao, và một về Nỗi buồn chiến tranh của Bảo Ninh.

Lâu nay tôi vẫn ngán các nhà nghiên cứu đi học nước ngoài về mà không  bao giờ viết được một bài cho ra hồn về một tác giả tác phẩm trong nước – viết cho anh em trong nghề chịu, chứ không phải viết với tâm thế của người từng đi học và nay thì đi dạy về lý luận.

Đọc tiếp ...

26 thg 6, 2014

Khi một nền giáo dục không còn khả năng tự cải hóa tự thay đổi



Giá trị khoa học cao nhất thời nay là biết chăm chỉ phục vụ thời sự
Việc một số nhà giáo dạy văn kì cựu tỏ ý hoan nghênh đề thi tốt nghiệp THPT năm nay bàn về biển đảo không làm cho những người như tôi ngạc nhiên.
Chẳng qua các nhà giáo ấy chỉ muốn khẳng định con đường mà họ đã theo từ trước đến nay.
Con đường nào? Đó là thông qua văn học — chủ yếu là văn học hiện thời -, thuyết minh rao giảng cho các hoạt động đang thu hút sự chú ý của xã hội và coi đó gần như là công việc chính của người giảng dạy một bộ môn nhân văn như văn học.

Đọc tiếp ...

16 thg 6, 2014

Một di sản chiến tranh: tình trạng kém cỏi của việc học ngoại ngữ và những bế tắc trong hội nhập và phát triển hôm nay


Khi không có ý thức và thói quen
                                      làm bạn với  các nước khác
                                                 người ta làm sao có thể hội nhập  
                                                                                                    

    Từ chiến tranh trở về, những người viết văn thuộc lớp chống Mỹ chúng tôi lòng đầy háo hức.Trong số những việc liên quan tới việc lập nghiệp, có việc học ngoại ngữ. Ồ, cái đó cần lắm chứ, phải lo học, phải đi quốc tế, phải trở thành những trí thức thật đàng hoàng – nhiều người gặp nhau ở ý nghĩ ấy. 
Nhưng chẳng bao lâu, không ai bảo ai mà đều ngấm ngầm nhận ra một sự thực: Học  khó quá. Tắc. Hình như kiến thức nó cố trốn chạy khỏi mình.
 Như trong chuyện ngoại ngữ, dù có kiên trì đến mấy, học cũng không vào. Nhà văn nọ, có lần, sau khi tuyên bố hùng hồn là mình học tiến bộ lắm, xoè ra cho mọi người thấy một quyển sách tiếng Anh mới mua được ở một hiệu sách cũ. Bạn bè chung quanh nhìn kỹ, thì ra đó là một cuốn sách tiếng Pháp.

Đọc tiếp ...

31 thg 5, 2014

Nguyễn Khải 1974

Ngoài một số mẩu chuyện liên quan đến một vài tác phẩm bỏ dở, những cuốn sách đang đọc, chuyến đi Tiệp ngắn ngủi..., những cuộc trò chuyện của tôi và Nguyễn Khải trong năm 1974 tập trung vào đợt tác giả viết một số tạp văn cho mục Nếp sống nếp nghĩ của báo Nhân dân:
--những suy nghĩ tính toán của ông khi viết từng bài nhỏ cũng như cả chùm bài trong mấy tháng ròng;

Đọc tiếp ...

25 thg 5, 2014

Nguyễn Khải và chân dung các nhà văn trẻ những năm chống Mỹ, trường hợp "Chúng tôi chăm sóc những tài năng "

 Truyện ngắn sau đây nằm trong chùm bài  Nguyễn Khải  viết trên báo Nhân dân in ở Hà Nội 1974.
 Các bài khác như Tính dối trá, Chân dung một người ủng hộ lực lượng trẻ, Lối sống ở khoảng giữa... chỉ là những đoạn văn ngắn, kiểu bài mà người ta gọi là tạp văn - phiếm luận - tạp luận - tạp ghi.
  Riêng Chúng tôi chăm sóc những tài năng  giống như một truyện ngắn.
Lâu nay Nguyễn Khải vẫn có lối viết truyện bằng cách bám ngay vào một nhân vật có thực nào đó, lấy việc tả cho ra con người ấy làm mục tiêu, đến khi đưa vào truyện tên tuổi chỉ đổi đi một chút mà nguyên mẫu thì ai cũng nhận ra ngay. 
Truyện sau đây vẫn giữ lệ đó.
 Nhân vật đội cái tên N. sau đây đương thời ai cũng biết là Phạm Tiến Duật.

Đọc tiếp ...

21 thg 5, 2014

M. Bakhtin – Một số vấn đề cần lưu ý khi nghiên cứu văn học quá khứ

 Lời dẫn 
Bài viết sau đây của M. M. Bakhtin  (1895-1975) vốn in trên tạp chí Novyi mir (Thế giới mới) của Hội nhà văn Liên xô số ra 11-1970. So với các công trình đồ sộ khác của Bakhtin thì nó có vẻ không mấy quan trọng, chẳng qua … chỉ là một bài báo nhỏ.
Tôi đồ rằng thế này.
Năm đó tên tuổi của Bakhtin bắt đầu được khôi phục, và làm choáng ngợp cả giới nghiên cứu lẫn sáng tác.Novyi Mir muốn chứng tỏ mình là một tạp chí đổi mới nên gợi ý tác giả viết riêng cho mình một bài, và Bakhtin đã đáp ứng lại thịnh tình đó bằng bài viết ngắn này. (Cũng như ở ta, tới năm 1980, nhà nghiên cứu Hoàng Trinh phụ trách Tạp chí văn học, nghe nói tôi có biết ít nhiều về Bakhtin đã nhờ tôi chọn dịch một cái gì đó của tác giả và tôi đã gửi tới bản dịch.)

Đọc tiếp ...

16 thg 5, 2014

Thạch Lam và mối đồng cảm với người nước ngoài sống trên đất Việt: trường hợp truyện ngắn "Người đầm"


Vốn là bài Trong thân phận của kẻ khác có thân phận của chính ta, 
từng đưa lên blog này ngày 14-8- 2012. Cuối bài có phần viết thêm gần 1500 chữ


Trong việc sửa chữa lại một truyện ngắn trước khi in vào sách, Thạch Lam cho ta thấy  tinh thần nhân văn của thời đại đã thấm vào ông tự nhiên và sâu sắc như thế nào. 
Bằng những lời lẽ ôn tồn và dung dị, ông đã đề xuất  một cách nhìn  nhân hậu và hợp lý  đối với  những người từng đóng vai trò chủ đạo chèo lái xã hội VN nửa đầu thế kỷ XX: người Pháp.

Người đầm là một truyện ngắn của Thạch Lam, vốn in lần đầu trên báo Ngày nay (1937), sau in lại ở tập Nắng trong vườn (1938).

Đọc tiếp ...

13 thg 5, 2014

Truyền thông trong một xã hội tiểu nông

      Rửa hờn của Nam Cao (Tuyển tập Nam Cao bản của NXB Văn học in 1987, tr 424) viết về cuộc hiềm khích kèn cựa giữa hai vị tai to mặt lớn làng nọ. Một bên là lý Nhưng, một bên là khóa Mẫn. 
       Kẻ thứ nhất -- người xưa gọi là lý đương -- là một nhân vật đang có thực quyền. 
       Nhưng kẻ thứ hai cũng không phải chân trắng. 
      Gọi là khóa Mẫn tức ông ta thuộc loại có học và sự học được cả cộng đồng làng xóm công nhận. Làng xóm xưa cho phép loại người như ông ta len vào bộ máy cầm quyền và trở thành một thứ cường hào, những người này bằng những cách khác nhau tác động tới sự vận hành của bộ máy .
      Họ kiện nhau đến vong gia bại sản.

Đọc tiếp ...

5 thg 5, 2014

Những tháng ngày ngột ngạt -- nhật ký Hà Nội 1974 (kỳ II)

26/5
Hình như tất cả các khu vực của đời sống đều là đang ở vào chung một tình trạng. Đi đâu cũng gặp những điều làm mình nản lòng,  mà những điều đó lại thật giống nhau, khiến người ta có cảm giác không sao thoát nổi. 

Đọc tiếp ...

29 thg 4, 2014

Một cách nghĩ khác về Nguyễn Khải


Bài đã in trên blog này ngày 26-8-2008

Tôi biết rằng nhiều người có cách nghĩ tương tự như Dương Tường khi đọc Đi tìm cái Tôi đã mất - Tùy bút chính trị của Nguyễn Khải (xem bài phỏng vấn trên talawas số ra 11-6-08). Và tôi tin chắc ở dưới suối vàng, tác giả Xung đột cũng muốn người đọc và đồng nghiệp nghĩ về mình như vậy. Nhưng với tôi, tác phẩm này gợi ra những suy nghĩ khác, xin sơ bộ trình bày như sau.

Đọc tiếp ...

27 thg 4, 2014

Những tháng ngày ngột ngạt -- nhật ký Hà Nội 1974 (kỳ I)

11/1
 Đoàn Công Tính - Cảm giác về Hải Phòng. Mọi người cứ ngơ ngác, như là vừa bị lừa. Không ai còn thiết gì nữa. Gọi nhau đi ăn thì lùi lũi đi, không hăng hái, không bốc lên được.

Đọc tiếp ...

22 thg 4, 2014

Nguyễn Khải, 1973

           Thế nào là một nhân vật tiểu thuyết - Giới hạn của tìm tòi -Ám ảnh người mẹ -Con người thực tế - Một đứa con chết
Xô đổ khuôn mẫu thể loại -Phá vỡ lô gích cuộc sống - Không trông đợi  ở ai khác ngoài chính mình - Luồn lách mà sống - Mình quá lạc hậu so với thế giới
Đọc để viết- Nhân nói về vấn đề Tôn giáo - Nguyễn Minh Châu nhận xét về Chiến sĩ - Lại nói về vụ Nhân văn Giai phẩm -Những chuyện bực mình chung quanh Chiến sĩ

Đọc tiếp ...

18 thg 4, 2014

Nguyễn Khải 1972


 Trong thời gian từ 1967 tới 1979, tôi có nhiều dịp nghe nhà văn Nguyễn Khải trò chuyện, giảng giải… và đã ghi lại đều đều các câu chuyện đó trong những cuốn sổ riêng, nay mới chỉnh lý được phần ghi chép trong các năm 1972-1974 đầu 1975. 
Các ý kiến bình luận thời sự của Nguyễn Khải đã được ghép vào Nhật ký Hà Nội 1972-73.

Đọc tiếp ...

10 thg 4, 2014

Nước Nga hôm qua, nước Nga hôm nay

Cậu bảo: Cũng không xa
- Nước Nga?
-  Ờ nước ấy
Và há mồm khoan khoái
Lão ngồi mơ nước Nga…
Tố Hữu Lão đầy tớ 6-1938

Những hình ảnh  nước Nga hôm nay, vốn đã thường xuyên đi về trong tâm trí chúng ta, lại  được tô đậm nhân sự kiện xảy ra ở Ukraina từ 3-2014.

Đọc tiếp ...

9 thg 4, 2014

Những người Nga kỳ cục

  Đầu thiên niên kỷ này, một nhà xuất bản ở Anh vừa cho in một xê-ri có tính cách đi vào tìm hiểu đặc tính các dân tộc, mà trước tiên là miêu tả những khuôn mẫu đã định hình trong lịch sử về dân tộc đó.
  Tủ sách mang cái tên khá khiêu khích Xenophobe`s  Guide  to... tạm dịch là Sách hướng dẫn cho những kẻ bài bác người nước ngoài   ( Anh, Pháp, Đức...).

Đọc tiếp ...

8 thg 4, 2014

Ở Trung quốc, tự trào nghĩa là thu hẹp những cấm kỵ trong tự nhận thức

  
    Trở lại với cuốn Người Trung quốc tự trào                                                                       nxb Văn học, 2002       
                                                     
  Công bằng mà nói, phải nhận biếng nhác, dối trá, tham lợi, cầu an, nịnh nọt, trơ tráo, rồi cái gì cũng cười, cái gì cũng cho là không quan trọng...là những thứ tính chung của loài người, nhìn vào dân nước nào cũng thấy. 
     Mà cuốn sách tôi nói đây  lại chỉ là một cuốn sách mang tính cách phổ thông, có lẽ là đã đăng tải  làm nhiều kỳ trên một tờ  báo nào đó bằng Trung văn trước khi in sách. 

Đọc tiếp ...

5 thg 4, 2014

Xuân Quỳnh & những vui buồn của kiếp hoa dại


Đến tận cùng đau đớn, đến tình yêu
(XQ-THƠ TÌNH  CHO BẠN TRẺ)


Khi nghe ca sĩ Thúy Mị hát bài Đợi có lẽ bạn nghe đài cũng như bạn đọc nói chung nhiều người không để ý rằng trong việc phổ thơ Vũ Quần Phương, nhạc sĩ Huy Thục đã làm một việc đảo lộn nho nhỏ.

Đọc tiếp ...

2 thg 4, 2014

Ba bài viết ngắn về Xuân Diệu

                                Khả năng tỏa sáng
   Hè 1939,  nhân cái chết của Tản Đà , Xuân Diệu từng viết đại ý: anh – tức Xuân Diệu  khi đó mới 23 tuổi – sẽ mang tiếng là người bội bạc nếu không nhắc lại những kỉ niệm thuở nhỏ từng yêu thơ Tản Đà ra sao.

Đọc tiếp ...

1 thg 4, 2014

Thơ tình và con người riêng tư trong thơ Xuân Diệu sau 1945

Bài đã in trên blog này ngày 23-3-2010

                                      
 Những  thích ứng với hoàn cảnh đã làm nên  sự  thay đổi lớn lao trong số phận một nhà thơ. Với Cách mạng và kháng chiến,  một Xuân Diệu  từng mang tiếng là chỉ biết mơ theo trăng và vơ vẩn cùng mây không chỉ trở  thành một nhà thơ công dân sôi nổi mà còn nhà thơ tình có một cảm quan rất thực tế, luôn luôn biết chăm sóc đến những cái nho nhỏ bình thường trong đời sống, đồng thời lại  tự mở rộng trong việc  ghi lại những xúc cảm đa dạng ở con người. 

Đọc tiếp ...

29 thg 3, 2014

Nhân ngày hội sách, thấy rõ hơn tình trạng quà vặt của văn hóa hiện thời

Thiếu một cái gì thành kính sang trọng. Thiếu một cái gì cao quý trí thức.
Đó là cảm giác chính của tôi sau hai buổi tới mua sách tại Hội sách TPHCM được tổ chức trong tuần.
So với những hội sách ra cái vẻ tầm cỡ trung ương nhưng lại hết sức công thức và tẻ nhạt ở Hà Nội, thì ở đây mọi việc được làm ăn thật bài bản và rầm rộ. Giới làm sách tỏ ra chuyên nghiệp, họ vừa trường vốn hơn vừa nhạy bén với những nhu cầu hiện đại hơn. Bạn đọc cũng tỏ ra những người đầy khao khát và sẵn sàng chi cho hiểu biết.

Đọc tiếp ...

24 thg 3, 2014

Làm sao cứu vãn thứ giáo dục phi chuẩn mực này được ?

-- Ngành giáo dục ở ta đang trong tình trạng thế nào ?
-- Nói cho hình ảnh một chút, nó đang lê lết trong cảnh trì trệ. Về triển vọng, thì có vẻ bệnh ở dạng vô phương cứu chữa. Tức nếu không dỡ bỏ làm lại thì vùng vẫy đến mấy cũng sẽ không ra khỏi cái tình trạng suy thoái hiện có.
Tôi biết nói vậy là bi quan. Nhưng nếu biết vượt lên tình cảm thông thường và có cái nhìn khách quan, cũng như sử dụng tới những thước đo hiện đại khi đánh giá tình hình bàn việc cải cách, chắc chúng ta không thể nghĩ khác.

Đọc tiếp ...

19 thg 3, 2014

"Dân tộc Việt là một khối tự phát khổng lồ"

 Bài trả lời phỏng vấn đã in trên VietNamNet 20/10/2007
Hoàng Lê thực hiện

Người Việt duy tình, cạn nghĩ, ăn xổi

Suốt tuần nay, dư luận ầm ĩ xung quanh sự kiện một diễn viên trẻ bị đưa chuyện phòng the lên mạng. Từ góc độ một người nghiên cứu văn hóa, nhận định của ông về việc này ra sao?

Có hai hiện tượng cần ghi nhận.

Đọc tiếp ...

14 thg 3, 2014

Ba ngày ở Myanmar, 3/2013


Bài đã in trên blog này 5-4-2013


Những "cái không" mà người VN thấy lạ


Một chút tò mò thúc đẩy tôi muốn sớm đến Yangon: người ta bảo thành phố đó tuyệt đối không có xe gắn máy. Đến đây lại thấy cái chuyện tưởng là kỳ lạ ấy thật ra không có gì phải ngạc nhiên.
Cuộc sống các nước nghèo Đông Nam Á lẽ ra nó phải như thế. Xe máy nhộn nhạo cuồng loạn như chúng ta là hiện đại gắng gượng, hiện đại nửa vời, hiện đại giả tạo.

Đọc tiếp ...

12 thg 3, 2014

Nguyễn Công Hoan và cuốn hồi ký "Đời viết văn của tôi"

Quyển sách phải có
    Với khối lượng chữ nghĩa đã viết, trong văn học VN hiện đại, tác giả Bước đường cùng phải được xem như  một trong số những người viết hoạt động có hiệu quả bậc nhất.

Đọc tiếp ...

11 thg 3, 2014

Nguyễn Công Hoan và những cái nháy mắt tinh nghịch

Lời dẫn
Khi quá chán chường trước các sáng tác mới in hai chục năm nay,-- và cả phần lớn những bài thơ những thiên truyện in ở Hà Nội 1945-1986  mà một thời đã say mê đã ngấu nghiến -  tôi  thử tìm lại văn chương tiền chiến, bao gồm từ các nhà văn Tự lực văn đoàn  tới Nam Cao Vũ Trọng Phụng...

Đọc tiếp ...

6 thg 3, 2014

Có một "triết lý" đang chi phối cuộc kiếm sống hàng ngày của chúng ta


Thời tiết oi ả, đang nóng bỗng lạnh đang lạnh bỗng nóng, nhiều nhà đêm trước vừa mở điều hoà, đêm sau đã phải lôi chăn mùa rét ra đắp, -- khí trời năm nay ở đồng bằng sông Hồng độc quá!

Chẳng những con người nhoai ra mà đến cả các giống vật cũng khó sống: ở vùng ngoại ô tôi đang ở, sáng sáng trên mặt hồ vô khối cá chết nổi lềnh bềnh. Có cá chết là có người đi vớt, bởi thứ cá này đun lên còn cho lợn cho chó ăn được.

Đọc tiếp ...

5 thg 3, 2014

Nâng trình độ sống để thích nghi - phát triển

 Bài viết này của tôi —dưới dạng trả lời phỏng vấn nhà báo Phương Loan (VNN) – đã in trên doanhnhan.vneconomy.vn ngày 29-1-2009, sau đó đã được  một số mạng khác đưa lại. Đọc lại những suy nghĩ của mình từ năm năm trước, giờ đây, người viết muốn sửa chữa và bổ sung khá nhiều. Nhưng một phần sự sửa chữa và nối dài này đã được thực hiện trong một số bài viết khác. Ngoài ra, có một số ý tưởng cần được làm thành chuyên đề riêng chứ không thể chỉ viết thêm vài dòng đặt ở cuối bài  như các lần trước. Theo nghĩa ấy, việc in lại Nâng trình độ sống … hôm nay chính là để mở đường cho một số bài viết mới mà tôi đang chuẩn bị. Chùm bài sắp tới sẽ tập trung quanh chủ đề Chính nền văn hóa vốn có đã khiến chúng ta khó phát triển .


Trong sự thích nghi có sự buông trôi bất lực

Quan sát người Việt và dân tộc Việt Nam trong cuộc sống hội nhập hôm nay, với  tư cách một người dành nhiều thời gian nghiên cứu về Việt Nam và đặc tính dân tộc Việt, ông có ấn tượng, suy nghĩ gì?

Đọc tiếp ...

23 thg 2, 2014

Một nước Nhật quá xa xôi!


Cộng với những hiểu biết vốn có từ trước
năm ngày du lịch bụi ngắn ngủi,
đủ để tôi cảm thấy xã hội Nhật, người Nhật
là cả một hình ảnh đảo ngược của xã hội Việt, người Việt


Đọc tiếp ...

19 thg 2, 2014

Thành kính và thuần thục

   Thử trả lời câu hỏi:Thế nào mới là văn hóa thực thụ?

    Thăm thú Hội An đến ngày thứ hai, buổi chiều hôm ấy, chúng tôi được mấy bạn quen rủ ghé lại một nhà thờ họ. Thành thực mà nói, lúc đầu cũng hơi ngại.  Đến thăm nơi này là để ngắm nghía chùa Tàu cầu Nhật, chứ mấy ngôi nhà thờ họ thì đâu chẳng có, tới thăm mà làm gì?! 

Đọc tiếp ...

18 thg 2, 2014

Nhạt hội bởi chưng ...hội nhạt

Nguyễn Đình Chiểu từng viết trong Lục Vân Tiên: “Bởi chưng hay ghét cũng là hay thương”.
 Tôi cũng đang ở trong tình trạng dở dang vậy,.
 Vì quá yêu các lễ hội mà gần đây cứ nghĩ đến hội là ngại. 
Trình độ tổ chức các lễ hội hiện nay không theo kịp nhận thức của cộng đồng, nhìn chung toàn lặp đi lặp lại, xô bồ, hỗn tạp, làm chỗ cho người ta trục lợi.     

Đọc tiếp ...

17 thg 2, 2014

Độc đáo với bất cứ giá nào !

 Lâu nay tôi không phải là khán giả thư­ờng xuyên của chuyên mục Gặp nhau cuối tuần trên VTV3 , ấy vậy mà nhân ngẫu nhiên đ­ược vợ con rủ xem chư­ơng trình mang tên Hội ơi là hội (tối 30-3 -2005), lại thấy phục sát đất .
 Chuyện kể về một làng nọ làm hội .

Đọc tiếp ...

10 thg 2, 2014

Nguyễn Tuân huyền thoại một thời

Theo kiểu Hemingway
Cùng với sự phát triển của các phương tiện thông tin đại chúng, sự tiếp nhận văn chương của con người thời nay so với người xưa có thêm những phương tiện mới: nếu muốn, họ có thể đồng thời vừa đọc sách một nhà văn, vừa biết rất rõ về nhà văn ấy. Con người tác giả không còn là một yếu tố trung tính và càng không được thông tin càng tốt. Ngược lại, con người tác giả cũng phải tham gia vào quá trình chinh phục bạn đọc.

Đọc tiếp ...

6 thg 2, 2014

Một tư duy nghệ thuật kiểu Liêu trai

    Sinh thời Nguyễn Tuân, các truyện Yêu ngôn đã viết chỉ mới kịp đăng báo chứ chưa được ráp thành tập. Nay dựa trên ý đồ và tài liệu sẵn có của tác giả, nhà nghiên cứu Nguyễn Đăng Mạnh đã tìm cách dựng lại Yêu ngôn và tới 1999 thì khai sinh cho nó thành một đầu sách của nhà xuất bản Hội Nhà văn.

Đọc tiếp ...

5 thg 2, 2014

Một truyện ngắn của Nguyễn Tuân viết về những cuộc du xuân và việc báo oán

     Dưới đây là một truyện ngắn thuộc dạng yêu ngôn của Nguyễn Tuân, thiên truyện đậm chất ma quái song lại chưa được các nhà nghiên cứu chuyên về Nguyễn Tuân biết tới, do đó cũng chưa hề xuất hiện trong các tuyển tập làm khi ông còn sống lẫn cả bộ toàn tập làm sau khi ông mất .

Đọc tiếp ...

31 thg 1, 2014

Phố cũ Hà Nội sớm mùng một tết

Nguyên là bài Khi Hà Nội trở thành chính mình đã in trên blog này ngày 15-2-2010

Chị Đàm một người tôi quen từng qua Pháp có lần bảo với tôi rằng vào những ngày thật vắng, Hà Nội còn đẹp hơn cả Paris nữa. Tôi chưa đến kinh thành nước Pháp nên không dám cãi lại, dù nghĩ bụng nói thế là cực đoan, sao mà Hà Nội có thể so với Paris được, chỉ đoán chẳng qua đấy là một cách để chị bạn nói rằng Hà Nội rất đẹp.

Đọc tiếp ...

30 thg 1, 2014

Đi tìm những độc đáo cá nhân trong ngày tết

Nguyễn Tuân có lần kể lại trong một thiên tuỳ bút in ra từ trước 1945:
“Ngày trước thầy tôi không mấy khi ăn tết ở nhà (...). Trong những ngày đó, thầy tôi làm gì? Thầy tôi đi chơi chợ trời vùng Hoà Bình, ngâm vịnh trong những lúc nhàn tản ở vùng Chợ Cột, Đông Triều, vào trong Quảng Nam chơi chùa Non Nước, đề đá núi Ngũ Hành. Có lần thầy tôi nặng tình với bạn, đã coi nhẹ lòng quê, và trong một ngày mồng một tết kia, lang thang với cái tiểu sành đựng hài cốt ông thân sinh ra ông bạn”.

Đọc tiếp ...

29 thg 1, 2014

Hiện tượng “lại gạo” trong niềm tin trong cách sống

                                               
Trên báo Văn Nghệ, có lần, tôi đã được đọc một truyện ngắn, trong đó kể chuyện hai vị cán bộ về hưu, tranh nhau chức chủ tế, trong một dịp làng mở hội.
Còn đây trước mắt tôi, bài tạp văn Chiến binh khi đã về già của Nguyễn Khải   dựng lại cả một quá trình thay đổi:

Đọc tiếp ...

25 thg 1, 2014

Xuân Diệu và lời đề nghị “hãy giã từ những cái tết trung cổ.”

 Lúc thân tình, một bạn người Nga có lần nói thẳng với bọn tôi là cưới xin ở các anh sao mà kỳ thế, mỗi người đến dự nộp một phong bì, tiền đặt trong phong bì thay đổi theo thời giá thị trường. Không khí thường ồn mà nhạt.

Đọc tiếp ...

21 thg 1, 2014

Một dịp trở về với dĩ vãng


    Đêm 30 Tết Tân Hợi (1971), về công tác ở một đơn vị bộ đội và đón giao thừa giữa rừng Quảng Bình, tôi chỉ còn tìm thấy niềm an ủi ở một bếp lửa.
 Từ khoảng mười giờ đêm trở đi, không biết làm gì mà cũng không thể ngủ nổi, tôi và mấy anh lính Hà Nội  nghĩ ra cách giết thời gian là ngồi đun nước. Nghĩa là đun đầy một cặp lồng cho sôi lên sùng sục, rồi đổ đi. Lại một cặp lồng khác. Cố nhiên chẳng để làm gì, nhưng bù lại, tôi thấy vui vui. Và có điều lạ là nhiều năm sau, sống những cái tết bình thường khác bên gia đình, vợ con, tôi vẫn nhớ Tết năm 1971 ấy như một thời khắc đẹp trong đời mình.

Đọc tiếp ...

19 thg 1, 2014

Lì xì ba vạ tức là trao con dao sắc cho trẻ

    Nỗi khổ của những ngày Tết là chủ đề mà cánh già ngoài bãi sông Hồng chúng tôi mấy ngày qua hay bàn. Chủ đề sáng nay lái sang câu chuyện về việc người lớn lì xì, hay nói theo lối đồng bằng Bắc bộ, gọi là mừng tuổi lớp trẻ.

Đọc tiếp ...

17 thg 1, 2014

Cái nạn mừng tuổi

Câu chuyện mồng một đi chúc tết bè bạn,
 dưới con mắt nhà văn Nguyễn Công Hoan
hơn bảy mươi năm trước

Ngòi bút đã viết nên những Oẳn-tà roằn, Đôi giày mất dạy, Cô Kếu gái tân thời.... vốn nhạy cảm với những gì là phi tự nhiên, éo le, kỳ cục.
Trong những sáng tác viết về tết, thói quen ấy vẫn được ông khai thác triệt để.
Sở dĩ một thiên truyện như Người ngựa và ngựa người để lại trong bạn đọc cái dư vị chua xót là do nó đã nêu lên một nghịch cảnh mà trong những khi bận rộn tết nhất, người ta ít để ý: ấy là giữa lúc thiên hạ náo nức vui tết với gia đình, có những kẻ vẫn phải lang thang kiếm sống. Và tình thế lại càng thê thảm hơn, khi xảy ra cảnh đò nát đụng nhau, tức là trong cơn tuyệt vọng, hai kẻ khốn khổ đó (ở đây là một phu xe ế hàng và một gái nhà thổ không bói ra khách) còn lừa lọc nhau, rút cục là người nọ làm khổ người kia, và đứng ngoài nhìn, chúng ta chỉ có cách cười ra nước mắt.

Đọc tiếp ...

16 thg 1, 2014

Nguyễn Khải trong sự tiếp nhận của tôi trước 1996 (phần tiếp)


III/ Nhu cầu khẳng định và lối tiếp cận đa dạng trong các tác phẩm viết về chiến tranh - Coi thắng lợi của cách mạng như thắng lợi của chính mình - Trở lại với những xung đột tư tưởng - Các nhân vật thánh hoá và sự hài lòng kín đáo ở người viết
Khi tiếng súng của cuộc kháng chiến chống Pháp nổ ra, Nguyễn Khải mới có 16, chưa gia nhập quân đội, lại càng chưa viết văn. Từ đó đến khi trở thành tác giả Xây dựng, khoảng cách còn là xa xôi, nói chi đến Xung đột, Mùa lạc?

Đọc tiếp ...

15 thg 1, 2014

Nguyễn Khải trong sự tiếp nhận của tôi trước 1996

           Nguyên đây là bài viết  được dùng làm lời dẫn cho bộ Tuyển tập Nguyễn Khải gồm ba tập, cuốn sách do tôi tuyển chọn và giới thiệu, in ra ở nhà xuất bản Văn học, H. 1996.
            Tên cũ của bài là Nguyễn Khải trong sự vận động của văn học cách mạng từ sau 1945.

Đọc tiếp ...

8 thg 1, 2014

Nông thôn tan nát hôm nay

cũng là một dạng "mất đất"
Chỉ cần đứng ở các đầu ô, theo dõi hoạt động trên con đường nối Hà Nội với các tỉnh, ngươi ta cũng sớm nhận ra thực chất các mối quan hệ giữa đô thị với các vùng nông thôn chung quanh. 

Đọc tiếp ...

6 thg 1, 2014

Rác ngoại

     Hồi đang còn đại dịch cúm gà, dân tình xem TV thường sởn da gà khi  theo dõi cảnh buôn lậu gà qua biên giới. Đó là những con gà bên Trung quốc họ phải thanh lý vì sợ cúm nhưng ngại chôn nên gần như bán cho không mình, và đám nhà buôn VN  thì  bu lớn bu nhỏ buộc sau xe chở về Hà Nội, trộn với gà lành để bán cho dân tiêu dùng.

Đọc tiếp ...

5 thg 1, 2014

Cuộc sống là gồm cả hoa và rác

Nhiều năm lại đây, sau những ngày lễ ngày Tết,báo chí đã kêu ầm lên là đường phố Hà Nội đầy rác. Chẳng hạn năm nào cũng vậy, khoảng từ rằm tháng giêng trở đi, một trong những dấu hiệu cho thấy những ngày tết nguyên đán chỉ vừa mới qua, là nhìn vào nhiều góc phố thường thấy chồng chất những cành đào tàn héo, và trước nhiều số nhà, dễ dàng bắt gặp những cây quất bị nhấc lên khỏi chậu đất bắt đầu vỡ tung ra, được ném ngay cạnh dòng nước chảy bên đường, chờ xe rác đến hốt.

Đọc tiếp ...

3 thg 1, 2014

Thầy không ra thầy, thợ không ra thợ

Nhìn vào các nghề thủ công, nhiều người có tuổi và kỹ tính một chút thường nhận ngay ra rằng nếu so với một người thợ ngày xưa thì thợ bây giờ non tay hơn nhiều. Những ngôi đình ngôi chùa nổi tiếng, giá bảo bây giờ dựng lại không sao dựng nổi. Thử đặt những cái chuông cũ trước cánh thợ đúc, những pho tượng trước cánh thợ mộc… Có cho tiền tỉ các vị cũng lắc đầu không dám nhận làm.

Đọc tiếp ...

2 thg 1, 2014

Chuyện con người và nghề nghiệp

Ai cũng nói buôn mà chẳng ai biết buôn
Hồi chưa có chủ trương bung ra làm ăn, nhiều cán bộ nhà nước thường nhìn sự buôn bán bằng con mắt tiếc rẻ.
Thấy một số người liều lĩnh làm công việc gọi là phe phẩy để rồi kiếm bộn tiền, ta nghĩ có khó gì đâu cái việc buôn ấy, ai buôn mà chẳng được.

Đọc tiếp ...